VVD-D66-notitie: minder markt, meer overheid

Kabinetsformatie Details uit het geheime formatiedocument van VVD en D66 verklaren de positieve reactie van PvdA en GroenLinks én de scepsis bij ChristenUnie.

Mark Rutte lopend over het Binnenhof in Den Haag.
Mark Rutte lopend over het Binnenhof in Den Haag. Foto Bart Maat / ANP

De overheid moet meer de regie nemen over de woningmarkt. In de zorg moet meer worden samengewerkt in plaats van geconcurreerd, financiële prikkels om medische behandelingen wel of niet te geven moeten worden ingeperkt. De embryowet moet worden gemoderniseerd, mensen moeten zelf de regie krijgen over het einde van hun leven als zij dat willen. Er moeten brede brugklassen worden ingevoerd, zodat scholieren niet al op jonge leeftijd ingedeeld worden in een hokje.

Ruim een week na het afronden van het vooralsnog geheime formatiedocument dat VVD en D66 hebben opgesteld, lekken er steeds meer details uit. Deze voorgenomen maatregelen, worden door verschillende betrokkenen aan NRC bevestigd.

Het ‘basisdocument’ dat de onderhandelingsteams van de twee liberale partijen schreven, moet andere partijen verleiden om aan finale coalitiegesprekken mee te doen. Eerder werd aan NRC ook gelekt dat de partijen een aanpassing aan artikel 23 voorstellen, het wetsartikel dat de vrijheid van (bijzonder) onderwijs waarborgt. Ook zouden voorstellen uit het Regenboogakkoord om de emancipatie van lhbti’ers te bevorderen, een initiatief van belangenorganisatie COC, worden overgenomen.

De denkrichting in het stuk verklaart de reacties van de partijleiders van GroenLinks en Partij van de Arbeid, toen zij vorige week een drie pagina tellende samenvatting kregen voorgeschoteld door informateur Mariëtte Hamer, VVD-leider Mark Rutte en D66-leider Sigrid Kaag. Het volledige document is uitgebreider.

Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks) zeiden er genoeg aanknopingspunten in te zien voor verdere gesprekken. CU-leider Gert-Jan Segers was niet enthousiast. „Het is duidelijk door twee liberale partijen geschreven.”

Nu meer bekend is over de inhoud van het stuk is de reactie van Wopke Hoekstra opmerkelijk. Hij zei zich „constructief” te willen opstellen. Van de CDA-leider is bekend dat hij ook vindt dat artikel 23 moet worden gemoderniseerd. Toen hij in december halsoverkop partijleider werd, nadat de eerder door de leden gekozen Hugo de Jonge zich had terug getrokken, poogde hij met amendementen het verkiezingsprogramma van het CDA meer naar zijn hand te zetten. Een van zijn voorgestelde aanpassingen gaat over de vrijheid van onderwijs. Hoekstra wilde een zin schrappen waarin stond dat het CDA „de ruimte voor bijzondere scholen om zelf invulling te geven aan het onderwijs op basis van godsdienst of levensovertuiging” wil beschermen. Na ledenoproer werd de wijziging teruggedraaid. Leden werd verzekerd dat het CDA niet wil morrelen aan de vrijheid van onderwijs en scholen geen acceptatieplicht hoeven in te voeren en een identiteitsverklaring mogen vragen aan leerlingen.

Voor het CDA is het geen reden níet aan te schuiven aan de formatietafel. Dat de onderhandelingen over een nieuw regeerakkoord maar niet beginnen, ligt ook niet aan een gebrek aan partijen die wel mee willen doen aan coalitievorming – wel aan partijen die elkaar er niet bij willen hebben.

Voor de schermen bevond zich deze week een inmiddels vertrouwd schouwspel van politiek leiders en hun secondanten die in tweetallen langskomen bij informateur Hamer, al dan niet vergezeld van de twee partijleiders bij wie het initiatief ligt: Mark Rutte (VVD) en Sigrid Kaag (D66).

Lees ook:Al die besluiten als demissionair kabinet, mag dat zomaar?

Onbedoeld lijkt de formatie een test te zijn voor Gert-Jan Segers: is zijn bereidheid om beleefd te blijven eindig? Sinds D66 vorige week herhaalde geen voorkeur te hebben voor een coalitie met de ChristenUnie, constateert Segers dat de partij „ongewenst en niet nodig” is bevonden. Weglopen doet hij ook niet uit zichzelf. Hij vindt dat VVD en D66 maar moeten bepalen of hij mag blijven meepraten.

Woensdag werd Segers zelfs twéé keer op het Binnenhof ontvangen. ’s Ochtends sprak hij alleen Hamer, ’s avonds kwam hij terug voor een gesprek met Hamer, Rutte en Kaag. Na afloop van dat laatste gesprek wekte Segers de indruk dat het wel eens zijn laatste bezoekje aan de informateur zou kunnen zijn. „Misschien kom ik ook niet zo vaak meer. Dat zou zomaar kunnen.”

Achter de schermen klinkt inmiddels ook bij de linkse partijen ongeduld. Daar is te horen dat de twee liberalen toch echt de knoop moeten doorhakken.

Een week geleden werd nog verwacht dat Hamer deze week haar eindverslag zou presenteren. Inmiddels wordt daar niet op gerekend, al was het maar om de ledenraadplegingen van GroenLinks en de PvdA af te wachten die komende zaterdag plaatsvinden. Die gaat over de voorgenomen samenwerking tussen de beide linkse partijen en mogelijke deelname aan de onderhandelingstafel. Vooral de bijeenkomst van de PvdA is onvoorspelbaar. Er is een kritische motie in voorbereiding om nieuwe samenwerking met de VVD af te wijzen. Die was na het kabinet Rutte II (2012-2017) slecht bevallen: de PvdA beleefde haar grootste verkiezingsnederlaag ooit.

De inhoudelijke punten die tot nu toe zijn uitgelekt zijn voor de achterbannen van GroenLinks en PvdA niet ongunstig.