Mogen en durven we weer? Een cultuurherfst tussen hoop en vrees

De verwachtingen in de cultuursector Het nieuwe culturele seizoen staat voor de deur. Terwijl klassieke zalen en theaters volle seizoenen plannen voor mensen met toegangsbewijs, brengen bioscopen uitgestelde films en musea trekken jongeren. Somber en schraal is alleen de popsector.

Illustratie Typex

Voor het Koninklijk Concertgebouworkest én zijn publiek is het een verademing, deze week. Op het podium zitten de musici weer in gewone formatie, zonder anderhalve meter afstand maar wel getest, genezen of gevaccineerd: aan deze ‘3 G’s’ wordt streng vastgehouden. Ook in de zaal zitten weer duizend man met een Coronatoegangsbewijs (QR-code via de CoronaCheck-app of print via CoronaCheck.nl).

De vermaarde akoestiek klinkt warm als vanouds, het applaus vol in plaats van triest. Naast je, voor je, achter je: er zit weer iemand. Dat er ook nog duizend stoelen leeg zijn – nou ja, alles is een kwestie van perspectief. Na anderhalf jaar van met dertig of honderd man in de zaal zitten, voelt halfvol vooral heel vol.

Is de voorzichtige hoerastemming die leeft onder de orkesten representatief? Aan de vooravond van het nieuwe culturele seizoen vraag je je vooral af: wat voor cultuurherfst staat ons te wachten? Beziet elke sector komend seizoen positief? En durven kaartjeskopers zich vast te leggen op abonnementen en dure festivalkaarten? Of wacht men liever met kopen tot duidelijk is dat een evenement ook echt door zal gaan?

Klassieke muziek in majeur

Wat klassieke muziek betreft: alleen al in september kun je naar de Wiener Philharmoniker (1300 stoelen, uitverkocht), koor en orkest van Mariinski Theater uit St. Petersburg (helft verkocht), Münchner Philharmoniker (uitverkocht) en London Symphony Orchestra (80 procent verkocht). „De verkoop loopt overall goed, wel beslissen mensen later”, zegt Jacob van der Vlugt van het Concertgebouw. „Series verkopen we, orkesten uitgezonderd, niet over 2021. Begin september gaan we behalve losse kaarten voor de herfst wel ook de tweede helft van het seizoen 21/22 verkopen, dan weer wel met series in alle soorten en maten.”

Het Concertgebouworkest deed een enquête, constateerde goede zin en begon half mei met abonnementverkoop. Series en losse kaarten zijn nu in eenzelfde mate verkocht als in een seizoen zonder corona. Het Rotterdams Philharmonisch Orkest begon wat later met abonnementverkoop: half augustus. In de eerste week werden tweeduizend abonnementen verkocht: minder dan normaal, maar dan loopt de verkoop al vanaf maart. Orkest-directeur George Wiegel: „Het optimisme overheerst. Na anderhalf jaar ombuigen tot steeds kleiner en minder lijkt dit eindelijk een seizoen te worden waarin wat we hebben bedacht kan uitkomen.”

Illustratie Typex

Eindelijk ‘No Time To Die’

Ook de bioscopen zijn positief. Voor dit najaar (okt-dec) staan evenveel nieuwe releases op de lijst als in 2019 (ruim 100). „En van vanwege de vele uitgestelde films is de programmering diverser dan andere jaren”, stelt een zegsvrouw van Pathé. Zo staat de langverwachte James Bond-film No Time To Die begin oktober in de planning, en gaan ook Paul Verhoevens epos Benedetta en de bekroonde thriller De Veroordeling over de Deventer moordzaak in release. Programmeur Ronald Simons van Eye Filmmuseum in Amsterdam wijst op het sterke Nederlandse aanbod: van Nr 10, de nieuwe Alex van Warmerdam, tot queerhit Anne+. Grootste struikelblok: de publieksbeperkende maatregelen. Directeur Gulian Nolthenius van de Nederlandse Vereniging van Bioscopen en Filmtheaters: „Een financieel goede herfst is voor ons afhankelijk van de beslissing van het kabinet over mogen opschalen naar volle zalen.” Maar als de huidige maatregelen van kracht blijven na 20 september, gaan er niet minder films uit.

Hunkeren

Jeroen Bartelse, directeur van TivoliVredenburg en lid van de Taskforce culturele en creatieve sector, denkt dat we allemaal na anderhalf jaar corona weer „hunkeren” naar samen live-muziek, theater en cultuur beleven. TivoliVredenburg brengt een „behoorlijk aanbod” met concerten in alle genres.” Maar om mensen ook echt naar de zaal te krijgen, is meer duidelijkheid nodig. Bartelse: „Bij welk percentage vindt het kabinet dat de vaccinatiegraad hoog genoeg is, of de ziekenhuisbezetting laag genoeg om echt van het slot te gaan? Nu worden de spelregels per persconferentie veranderd. Dat doet het vertrouwen geen goed.”

Een zekerheid: alle 140 bij de VSCD (Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties) aangesloten zalen gaan open met een Coronatoegangsbewijs, dus zonder anderhalvemeter, en tweederde van de capaciteit van elke zaal kan worden benut. Bestuursvoorzitter Gea Zantinge: „We verwachten dat de kaartverkoop wel gaat lopen. Die is nu al aan het aantrekken, al liggen de cijfers vergeleken met normale jaren nog wat achter. Het publiek moet wennen aan de gang naar het theater, maar er is voldoende mooi aanbod.”

Musea: niets te klagen

Ook de Museumvereniging stelt vast dat Museumjaarkaarthouders de weg naar de musea weer weten te vinden: in juni zaten de bezoeken op tweederde van het aantal in 2019, en in juli nog wat hoger.

Musea geven aan dat zij in vergelijking met de situatie van voor corona nu meer bezoekers uit de regio ontvangen, meer jongere bezoekers en minder toeristen. Het Centraal Museum in Utrecht trekt op dit moment ongeveer 60 procent van de reguliere bezoekcijfers. Bij musea die het moeten hebben van internationale bezoekers, liggen die cijfers lager: het Rijksmuseum Amsterdam trekt nu bijna de toegestane dagelijkse 4.000 bezoekers (normaal in de zomer: 10.000) maar door de lange sluiting van het museum in de eerste helft van het jaar, bedraagt het totale aantal bezoekers slechts 11 procent van dezelfde periode in 2019.

Pop: weinig internationale tours

Somberder is de stemming in de popsector, waar ook het aanbod nog schraal blijft in 2021. Popzalen brengen deze herfst overwegend Nederlandse artiesten. Internationale popartiesten zijn afhankelijk van tours; losse optredens zijn niet rendabel. Maar door het web aan verschillende coronaregels in verschillende Europese landen, durven weinig buitenlandse groepen een tour nu aan.

„Veel Amerikaanse artiesten halen eerst de tours in eigen land in,” zegt Jurry Oortwijn van de Amsterdamse zaal Paradiso. „De bands die wél in Europa spelen slaan Nederland over omdat de regels hier streng zijn. Wij hebben hier straks de Japanse band Kikagaku Moyo. Die spelen bij ons voor 600 man zittend publiek en reizen daarna naar Engeland, waar ze voor 12.000 mensen op een festival spelen.”

Het aantal artiesten uit Nederland en omstreken dat voor een kleiner publiek een show kan geven, is beperkt. „Ik denk dat we die nu wel zo’n beetje allemaal hebben gehad”, zegt Oortwijn. „Daarom programmeren we er ook maar weinig.”

Bij relatief veel van de popconcerten die er zijn, wordt geen coronatoegangsbewijs gevraagd, wat de capaciteit drukt: voor Paradiso maakt het een verschil tussen 250 mensen (zonder toegangsbewijs) en 600 (mét). De normale capaciteit is 1500. Oortwijn: „We schatten het per show in.”

Ook in 013 in Tilburg – waar voor de meeste concerten een test- of vaccinatiebewijs wordt gevraagd – is de herfstagenda overwegend Hollands. De hoop is in elk geval dat er weer voor volle zalen gespeeld kan worden. Als dat niet kan, moet vaak opnieuw worden onderhandeld. Programmeur Joël Heijda: „We hebben De Dijk in oktober, maar die willen geen seated show spelen. Zo’n wens moet je respecteren, dus als een zitplaats verplicht blijft, moeten we weer gaan praten.”

De situatie in de jazz is anders, daar gaan wel artiesten op tournee en gaat men makkelijker om met beperkingen als een zittend publiek, zegt Imane Zine El Abidine van De Doelen in Rotterdam. Daar staan binnenkort artiesten als Ibrahim Maalouf en Brad Mehldau geprogrammeerd. „Bij jazz is het normaler in een stoel te luisteren, drankje erbij. Daardoor is het ook gemakkelijker tickets te verkopen en een tour te organiseren.”