Opinie

Niemand heeft het over de ‘rechtse wolk’ van VVD en CDA

Tom-Jan Meeus

In deze kabinetsformatie is Ruttes ‘linkse wolk’ een begrip geworden. Het is in feite een sluierwolkje: PvdA en GroenLinks hebben samen maar zeventien zetels. Des te interessanter dat niemand het over de ‘rechtse wolk’ van VVD en CDA heeft. Maar net als PvdA en GroenLinks houden deze partijen elkaar vast, ook in hun scepsis over samenwerking met de twee linkse partijen, al zijn ze met 49 zetels wel bijna driemaal groter. Een stapelwolk.

Bovendien worden ze omringd door een heel wolkendek van rechtse c.q. conservatieve partijen. Met VVD en CDA bezetten zij (PVV, FVD, Van Haga c.s., JA21, SGP, BBB) gezamenlijk 81 zetels. Een ruime Kamermeerderheid.

Dus nu VVD-CDA sceptisch blijven over een coalitie met PvdA-GroenLinks, hoewel die twee vorige week besloten dat zij als één fractie willen onderhandelen, kun je de vraag stellen waarom Rutte en Hoekstra niet aansturen op een volbloed rechts kabinet.

Het zou wel helderheid bieden.

Nu kunnen zij zich nog beklagen dat PvdA en GroenLinks niet toeschietelijk genoeg zijn. Maar de ervaringen op de rechterflank zijn bepaald niet beter. Toen Wilders als gedoogpartner van Rutte I in 2012 te veel moest bezuinigen, blies hij het VVD-CDA-kabinet op, waarna GroenLinks en PvdA sommige van de zwaarste maatregelen voor hun rekening namen. Van hun 42 zetels uit 2012 hadden zij er bij de laatste verkiezingen nog 17 over.

Intussen kwam de ene na de andere Wilders-epigoon in de Kamer: allemaal verliefd op het eigen gelijk, zelden beschikbaar voor riskante compromissen. Links had decennia de reputatie verdeeld en ontoeschietelijk te zijn, nu is vooral rechts daar goed in. Een volbloed rechts kabinet zou afspraken met complotdenkers (FVD/corona), EU-sceptici (JA21 wil uit de euro) en een wegens groepsbelediging veroordeelde voorman (Wilders) vergen. Dan zijn Ploumen en Klaver natuurlijk een eitje.

Toch deden ook PvdA en GroenLinks eind vorige week merkwaardig ingewikkeld. Na dagen interne beraadslagingen wilden de twee wel als één fractie opereren tijdens de formatie, maar niet toezeggen dat ze dit daarna blijven. Een struikelblok voor Rutte. Mij ontging de logica ook. Het hele idee van formatieafspraken is nu eenmaal dat je ze daarna nakomt. Hoe kán je dan besluiten die afspraken niet als eenheid na te leven?

In Den Haag is de uitkomst van slepend overleg meestal een grijs gebied nabij het midden, dus het kan dat de ChristenUnie weer in beeld komt. Maar als dit gebeurt is dat ook omdat niemand ooit de ‘rechtse wolk’ heeft benoemd, omdat links zijn kans liet lopen, en omdat nieuw rechts niet eens probeerde kans te maken.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft elke dinsdag op deze plek een column.