Opinie

Afghaanse vrouwen hoeven helemaal niet ‘gered’ te worden

Emancipatiestrijd Discussies in het Westen over vrouwenonderdrukking in Afghanistan dienen niet de vrouwenrechten maar vooral het eigen belang, betoogt . Luister naar wat de Afghaanse vrouwen zelf vertellen.
Afghaanse vrouwen in Kabul begin augustus, tijdens een bijeenkomst over mensenrechten.
Afghaanse vrouwen in Kabul begin augustus, tijdens een bijeenkomst over mensenrechten. Foto Sajjad Hussain / AFP

Afghanistan wordt in het Westen al jaren afgeschilderd als een patriarchale middeleeuwse samenleving. Een barbaars land dat altijd zo is geweest, en altijd zo zal zijn. Een land zonder toekomst, en zonder geschiedenis. Waar de emancipatie van Afghaanse vrouwen alleen mogelijk is via onze militaire interventie.

Zulke simplistische, oriëntalistische aannames over de onveranderlijkheid van islamitische samenlevingen negeren gemakshalve de schadelijke rol die bezettingen door de Sovjet-Unie en het Westen hebben gespeeld bij de opkomst van de Taliban in het land. Carolien Roelants stelde al eerder in NRC dat de „Afghaanse catastrofe” het resultaat is van de Sovjetbezetting en de bewapening van islamistische rebellengroepen in de jaren tachtig. Dit gebeurde óók door Washington.

Het frame van een onveranderlijk Afghanistan is niet alleen ahistorisch, maar gaat ook voorbij aan de rol die Afghaanse vrouwen zelf spelen in de strijd voor hun zelfbeschikking. Vrouwen zoals bijvoorbeeld de legendarische volksheldin Malalai van Maiwand (1861-1880) en Meena Keshwar (1956-1987) streden niet alleen tegen de vrouwenonderdrukking binnen eigen landsgrenzen, maar ook tegen de bezettende grootmachten. Ook overschaduwt het de selectieve manier waarop westerse mogendheden zijn omgegaan met vrouwenrechten in het land. Afghaanse vrouwenrechten werden immers alleen belangrijk geacht wanneer het westers-imperialistische doeleinden diende. Dus, wat heeft deze jarenlange obsessie met het ‘redden’ van Afghaanse vrouwen hen nu daadwerkelijk opgeleverd?

Lege handen

Afghaanse vrouwenrechtenactivisten voelen zich, terecht, door de Amerikanen en hun bondgenoten verraden. Nu de Taliban het weer voor het zeggen hebben, dreigt alles waar Afghaanse vrouwen zich de afgelopen twintig jaar en langer voor hebben ingezet teniet te worden gedaan. Terwijl volgens The Costs of War Project (Brown University) en The New York Times meer dan tachtig procent van het geld dat de Amerikanen in Afghanistan hebben gepompt uiteindelijk is bijgeschreven op de bankrekeningen van Amerikaanse private militaire bedrijven, bleven Afghaanse vrouwen grotendeels met lege handen achter.

In een interview met TRT World nam de leider van de Afghan Women’s Network, Mahbooba Seraj, geen blad voor de mond. Zij stelde dat de Amerikanen de Taliban schaamteloos aan de Afghanen hebben opgelegd. Een andere Afghaanse activiste en ngo-leider, Pashtani Durrani, beschuldigde op haar beurt de Amerikanen ervan geen oog te hebben gehad voor de wensen en dromen van Afghaanse vrouwen toen zij besloten om, zonder de zegen van Afghaanse bevolking, de vredesonderhandelingen met de Taliban aan te gaan. Waar komt deze woede van Afghaanse vrouwen jegens het Westen vandaan, als het Westen hen zogenaamd kwam helpen?

Lees ook: Twintig interviews met vrouwen in Afghanistan: ‘Zo willen we echt niet leven’

Hoewel het ‘redden’ van Afghaanse vrouwen uit handen van de Taliban door Amerikaanse en NAVO-bewindslieden werd aangevoerd als morele reden om de militaire invasie in 2001 te rechtvaardigen, wordt er in het vredesakkoord dat de Amerikanen twintig jaar later met diezelfde Taliban sloten geen woord gerept over Afghaanse vrouwen en hun rechten. Dit is niet verrassend. Sterker nog: het is in lijn met de hypocriete houding van westerse mogendheden ten opzichte van vrouwenrechten in islamitische landen in het algemeen, en Afghanistan in het bijzonder. Discussies over vrouwenonderdrukking worden vaak als troefkaart ingezet om de westerse macht in deze regio’s te rechtvaardigen. Maar uiteindelijk zijn het de vrouwen, zoals nu wederom blijkt, die de hoogste prijs betalen voor deze vernietigende oorlog.

Solidariteit

Ieder die nu nog pleit voor militaire interventie om democratie en beschaving te brengen dient met argusogen te worden bekeken. In plaats van dat we onszelf in het Westen op de borst kloppen voor wat wij voor Afghaanse vrouwen hebben betekend, zou het ons sieren als we voornamelijk terugkijken op onze rol in de totstandkoming van deze, voor vrouwen levensgevaarlijke situatie in Afghanistan. Zeker nu westerse leiders, waaronder de Amerikaanse president Joe Biden, maar ook onze eigen minister van Defensie Ank Bijleveld (CDA), ons de geschiedenis willen doen vergeten door de schuld volledig in de schoenen van de Afghaanse bevolking te schuiven. Dat de Afghanen de kans verspeeld hebben die het Westen met hun bezetting hen gaf.

Laat er geen misverstand over bestaan: Afghaanse vrouwen verdienen onze solidariteit in hun strijd tegen de Taliban. Maar dit is geen verdienste. Gezien de lange geschiedenis van westerse inmenging is het onze plicht om naar hén te luisteren. Om ze het voortouw te laten nemen in hun eigen emancipatiestrijd. De aanmatigende toon waarmee er vanuit het Westen jarenlang over Afghaanse vrouwen is gesproken, is niet meer van deze tijd. Wanneer we serieus naar Afghaanse vrouwen kijken en luisteren, wordt het duidelijk dat zij, met gevaar voor eigen leven, uiteindelijk het echte werk hebben gedaan in Afghanistan. Zij hoeven niet gered te worden. Ze verdienen wel onze steun.