Ondanks kritiek bijna miljard dollar aan IMF-steun voor Wit-Rusland

Coronasteunpakket Ook Wit-Rusland profiteert van een groot coronapakket van het IMF. Het geld zal worden gebruikt voor meer repressie, vrezen critici van Loekasjenko.

President Loekasjenko zei vorig jaar dat onder meer wodka drinken genoeg was als middel tegen corona.
President Loekasjenko zei vorig jaar dat onder meer wodka drinken genoeg was als middel tegen corona. Foto Evgeni Maloletka/Bloomberg

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft maandag een recordbedrag van 650 miljard dollar (553 miljard euro) beschikbaar gesteld aan de 190 landen die lid zijn van het fonds. Het geld is bedoeld als economische steun voor landen die te lijden hebben onder de coronacrisis. IMF-directeur Kristalina Georgieva spreekt van een „substantieel shot in de arm voor de wereld en een unieke kans om deze ongekende crisis te bestrijden”.

Onderdeel van het pakket is omstreden steun van 900 miljoen dollar voor het regime van de Wit-Russische machthebber Aleksandr Loekasjenko. Zowel de Wit-Russische oppositie als Amerikaanse politici hebben het IMF vergeefs gevraagd om Wit-Rusland uit te sluiten van het steunpakket. Zij vrezen dat het geld Loekasjenko helpt aan de macht te blijven, en het effect van sancties teniet doet.

De IMF-steun wordt verleend via speciale trekkingsrechten (Special Drawing Rights, SDR’s), reserves in harde valuta waar landen een beroep op kunnen doen. De bedragen die per land zijn toegekend zijn gekoppeld aan de omvang van de nationale economie en de bijdrage van dat land aan het IMF. Landen kunnen hun SDR’s ruilen met een ander land tegen dollars, euro’s of een andere sterke munt. Het IMF hoopt dat deze landen dat geld vervolgens gebruiken om er vaccins voor te kopen. Zeker is dat niet: er zijn geen voorwaarden verbonden aan de SDR’s.

Verkoop aan Rusland

Het steunpakket is vooral bedoeld voor landen die onvoldoende reserves hebben om hun eigen economie te ondersteunen of om vaccinatieprogramma’s te financieren. Rijke landen worden door het IMF aangespoord om hun SDR’s af te staan aan arme landen. Het geld moet er toe bijdragen dat eind dit jaar minstens 40 procent van de bevolking in elk land is gevaccineerd, schreef IMF-directeur Georgieva maandag in een opiniestuk in de Financial Times.

Lees ook over de economische sancties tegen Wit-Rusland

De regering-Biden heeft verklaard geen SDR’s te zullen kopen van landen waar sancties tegen lopen. Naar verwachting zal Wit-Rusland de rechten via een deal met Rusland makkelijk kunnen omzetten in dollars. Rusland kreeg overigens zelf 17,5 miljard dollar toegewezen uit het pakket. Ook al is het via een omweg, de IMF-steun komt voor Wit-Rusland neer op bijna 1 miljard dollar vrij te besteden geld.

De laatste weken groeide het protest tegen deze steun. Vier leden van het Amerikaanse Congres, verenigd in de ‘Friends of Belarus Caucus’, deden een oproep aan het IMF om de steun te voorkomen. Oppositieleider Svetlana Tichanovskaja schreef het IMF dat het geld gebruikt zal worden om de onderdrukking van Wit-Russische burgers voort te zetten. The Washington Post vroeg in een commentaar om een blokkade door de VS en Europa, activiste Masha Zabara voerde actie onder de noemer ‘#NoGrantForDictator’.

‘Erkend als de regering’

Dit protest leidde niet tot een wijziging van de begin augustus genomen en maandag geformaliseerde beslissing. Volgens het IMF is er geen reden om Wit-Rusland uit te sluiten. Het fonds laat zich naar eigen zeggen leiden door het oordeel van de internationale gemeenschap.

Ook al wordt Loekasjenko door veel landen niet erkend als verkozen president, „de internationale gemeenschap beschouwt de huidige regering als de regering van Wit-Rusland”, aldus een woordvoerder. Elders is dat niet het geval: Venezuela, Myanmar en Afghanistan zijn wel uitgesloten van steun.

Lees ook over de vrees van Wit-Russische ballingen

Het afsnijden van inkomsten is een belangrijke manier om de regering-Loekasjenko onder druk te zetten. De Verenigde Staten, Canada, het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie hebben daarom sancties ingesteld, bedoeld om de economie van Wit-Rusland te raken. De financiële reserves van het land zijn beperkt, Loekasjenko doet regelmatig een beroep op de Russische president Poetin voor steun.

Extra wrang bij de toekenning van coronasteun is dat Loekasjenko het gevaar van de pandemie steeds heeft gebagatelliseerd. Wodka drinken en saunabezoek waren voldoende als remedie, zei hij vorig jaar. Maatregelen kent het land niet, steun voor burgers of bedrijven evenmin. De officiële coronacijfers zijn onbetrouwbaar.

De kans dat het IMF-miljard in Wit-Rusland zal worden gebruikt voor bestrijding van de coronacrisis lijkt dan ook klein. Eerder zal Loekasjenko het geld gebruiken, zo verwachten kenners van het land, om de loyaliteit van zijn helpers te behouden. Dat kan door de salarissen bij politie en veiligheidsdiensten te verhogen.