Chaos en wanhoop blijven voelbaar op vliegveld Kabul

Evacuatie Een week na de verovering van Kabul blijft de situatie op de luchthaven chaotisch. De vraag is hoelang evacuaties nog veilig kunnen plaatsvinden.

De Amerikaanse luchtmacht bewaakt een evacuatievlucht op het vliegveld van Kabul.
De Amerikaanse luchtmacht bewaakt een evacuatievlucht op het vliegveld van Kabul. Foto Taylor Crul / US AIR FORCE / AFP

Bijna een week van bevreesd wachten en frustratie gingen eraan vooraf, maar zaterdag slaagden 207 Afghaanse medewerkers van de Nederlandse ambassade in Kabul erin hun evacuatievluchten op het vliegveld te bereiken. Daarmee werden dit weekend „vrijwel alle” lokale medewerkers van de ambassade uit Afghanistan geëvacueerd, aldus het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Ze lieten een plek achter waar chaos en wanhoop onverminderd voelbaar zijn, getuige de beelden van het Hamid Karzai International Airport die journalisten en burgers online delen. Zondag vuurden Talibanstrijders waarschuwingsschoten af om de menigte aan de poorten van de luchthaven rustig te krijgen. Ze gebruikten stokken om mensen uiteen te drijven en in rijen op te stellen. Een dag eerder kwamen zeker zeven mensen om in een paniekerige toeloop, meldden Britse militairen die het voor hun ogen zagen gebeuren. De massa voor de poorten was groot genoeg om op satellietbeelden te zien te zijn. De hitte was zodanig dat er mensen aan bezweken.

Alleen waar Amerikanen de controle hebben in Afghanistan, heerst anarchie

Amir Khan Motaqi Talibankopstuk

Een anonieme NAVO-functionaris verklaarde zondag tegenover Reuters dat de organisatie in de week sinds de machtsovername door de Taliban zeker twintig doden telde op de postzegel van enkele kilometers van de Afghaanse hoofdstad. Talibankopstuk Amir Khan Motaqi reageerde zondag: „Alleen waar de Amerikanen de controle hebben in Afghanistan, heerst anarchie.” Op de Iraanse staatstelevisie sprak een andere woordvoerder beschuldigend: „Ze zeggen iedereen naar de VS te halen. Natuurlijk komen de mensen!”

De evacuaties gaan ondertussen verder, op basis van onderlinge afspraken tussen overheden. Westerse autoriteiten maken melding van de aankomst van geslaagde vluchten voor hun eigen evacuatielijstjes. Volgens de laatste officiële telling van de Nederlandse ministeries van Defensie en Buitenlandse Zaken zijn tussen woensdag en vrijdagavond 135 „Nederlanders en Afghanen geëvacueerd die op de Nederlandse lijst staan”.

Het ontbreekt echter aan een gedetailleerd overzicht van de toestand ter plaatse, zo schetste ook een woordvoerder van de Amerikaanse regering zaterdag in een persconferentie: „De militairen op het vliegveld nemen de beslissingen die op dat moment in de operatie nodig zijn, dat kan van uur tot uur verschillen.”

Mogelijk terreurdoelwit

Vanwege de veiligheidssituatie werden zaterdag enkele Amerikaanse burgers per helikopter opgehaald in Kabul zelf, zodat zij niet over de weg naar het vliegveld hoefden te komen. Washington voegde nog een dreigingsfactor toe aan de algehele risicoafweging voor evacuaties: die zijn mogelijk doelwit voor terreuraanslagen. Om nog sneller meer mensen te evacueren, zetten de VS reservechartervluchten van commerciële luchtvaartmaatschappijen in. Defensie in Nederland gaat extra militairen sturen om het consulair noodteam te versterken en te beveiligen.

De berichtgeving van dit weekend wekt de indruk dat het net zich sluit voor de westerse evacuaties. Het is onduidelijk hoelang de veiligheid bij het vliegveld nog kan worden gegarandeerd. Over inschattingen over de „operationele veiligheid in deze precaire situatie” kunnen geen uitspraken worden gedaan, stelt een woordvoerder van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken. Nederland werkt nog altijd aan de ontzetting van anderen op de lijst, zoals de Afghaanse ‘helpers’ van missies in het land.

Het lokale personeel van de Nederlandse ambassade in Kabul uitte in contact met NRC kritiek op de Nederlandse aanpak. Er waren weliswaar vluchten geregeld, maar de medewerkers moesten op eigen gelegenheid en op korte termijn het vliegveld zien te bereiken, de chaos weerstaan en de juiste militairen vinden. Het leidde tot meerdere mislukte evacuatiepogingen. Of er nu een ander protocol geldt, wilde Buitenlandse Zaken niet kwijt. „Door het team ter plekke wordt gekeken wat er kan, in overleg met bondgenoten en Den Haag”, was wat de woordvoerder ervoorwilde zeggen.

Voor de 207 ambassademedewerkers en hun familieleden die vanaf zaterdag in verschillende toestellen naar een overstapvliegveld werden gebracht, voelde het of ineens alles weer kan. Hun opluchting was duidelijk merkbaar in verstuurde appjes en spraakberichten: „We zijn binnen in het vliegveld! Alles voelt direct beter.” Of zij zondagavond allemaal al Nederland hadden bereikt, was op moment van schrijven niet duidelijk.

Lees ook: Geëvacueerde ambassademedewerker: ‘Alsof ik uit de hel ben ontsnapt’