Chaos, checkpoints, mensenmassa's: Nederlandse evacuatiepogingen verlopen moeizaam

Evacuatie Kabul Afghaanse medewerkers van de ambassade komen niet weg, mede door de „gespannen situatie”. „Iederéén probeert het, ook mensen zonder papieren. Daar komen wij niet doorheen.”

Op het Hamid Karzai International Airport wachten evacués op een evacuatievlucht.
Op het Hamid Karzai International Airport wachten evacués op een evacuatievlucht. Foto U.S. Marine Corps/Reuters

Nu het kabinet heeft toegezegd álle Afghanen te evacueren die gevaar lopen omdat zij de Nederlandse missie in Afghanistan hielpen, treedt een nieuw probleem op: de gebrekkige toegang tot Kabuls vliegveld. Een kleine vijfduizend Amerikaanse militairen controleren weliswaar de luchthaven van de Afghaanse hoofdstad, maar buiten de hekken voeren de Taliban het bewind.

Lees ook deze opiniebijdrage: Veiligheidsraad heeft sleutel tot toekomst Afghanistan

Het is dan ook onduidelijk hoe de honderden Afghanen die aanspraak maken op een plek op de evacuatielijst – of dat al deden –, naar Nederland moeten komen. Afghaans personeel van de Nederlandse ambassade in Kabul zegt donderdagavond tegen NRC dat nog niemand van hun groep van 37 werknemers het vliegveld heeft weten te bereiken. Nederlandse militairen zien dat vooralsnog „alleen mensen met een westers paspoort het vliegveld op komen”, zegt een defensiewoordvoerder.

De situatie rond het vliegveld is „heel gespannen”, zegt hij. Talibanstrijders, voor wie veel evacués als de dood zijn, controleren de toegangswegen naar het Hamid Karzai International Airport. Eenmaal daar raken de evacués veelal verzeild in chaos, schietpartijen en enorme mensenmassa’s die de luchthaven in proberen te komen. Zeker twaalf mensen kwamen sinds zondag om door kogels of verdrukking.

Eenmaal op het vliegveld raken de evacués veelal verzeild in chaos, schietpartijen en enorme mensenmassa’s

Ongeveer een derde van de lokale medewerkers van de Nederlandse ambassade en hun families (in totaal ruim tweehonderd mensen) hoorde donderdag dat er voor hen een vlucht geregeld was. Na bijna een dag van wachten en vergeefse pogingen door de mensenmassa’s te dringen, keerden zij onverrichter zake naar huis. „Dit probleem hebben we veel eerder gesignaleerd”, zegt een ambassademedewerker boos. „Iederéén probeert nog steeds op het vliegveld te komen, ook mensen zonder papieren. Daar komen wij niet doorheen.” Hun hoop op een militaire escorte is vergeefs, zegt Defensie desgevraagd. „Het is te druk, te onoverzichtelijk om zo’n operatie uit te voeren.”

Een woordvoerder van Buitenlandse Zaken bevestigt dat de evacuatie „moeizaam” verloopt als gevolg van problemen op de toegangswegen. Het in Kabul aanwezige noodteam van diplomaten en militairen onderzoekt de „mogelijkheden om de toegang tot het vliegveld te bespoedigen” voor de Nederlandse evacués, zegt hij donderdagavond.

De achterkant van het geweer

Een indringende reportage van de Amerikaanse zender CNN toonde donderdag de hectiek op de toegangswegen naar Kabuls luchthaven. Eindeloze files, Talibanstrijders die drommen mensen met wapenstokken en geweren uit elkaar slaan, constante schoten op de achtergrond. Afghanen tonen de CNN-journalist wanhopig bewijzen dat ze voor internationale missies werkten, vragend om hulp om op de luchthaven te geraken. Uiteindelijk verjaagt een Talibanstrijder met de achterkant van zijn geweer de filmcrew.

Lees ook Twintig jaar strijd: de Amerikaanse oorlog tegen moslimterreur die de wereld veranderde

De Tweede Kamer volgt de evacuatieperikelen nauwgezet. Woensdagavond zegde de regering toe niet alleen tolken en ambassadepersoneel, maar ook andere Afghanen die voor Nederland hebben gewerkt en daardoor „acuut” gevaar lopen hierheen te halen. Parlementariërs die de motie ondertekenden houden zélf contact met Afghanen die eerder werden afgewezen, om te controleren of zij na de toezeggingen van het kabinet inderdaad op de evacuatielijst komen, zegt PvdA-Kamerlid Kati Piri.

Aan het aantal evacuatievluchten zal het volgens Defensie niet liggen. Weliswaar staat sinds donderdag een van de twee Nederlandse evacuatievliegtuigen met kapotte remmen in de hangar, maar het lukt drie vluchten per dag vanuit Kabul te organiseren, zegt een woordvoerder. Tot donderdagavond zijn er vier vluchten uitgevoerd.

Lees ook Dagboek Kabul: ‘We zitten hier in de hel’