Biometrie van VS die in handen viel van de Taliban is nu risico voor Afghanen

Technologie Geavanceerde herkenningstechnieken en digitale sporen op internet kunnen Afghanen nu in de problemen brengen.

Al in 2011 gebruikten Amerikaanse militairen biometrie bij controles van Afghanen.
Al in 2011 gebruikten Amerikaanse militairen biometrie bij controles van Afghanen. Foto Tauseef Mustafa/AFP

Afghanen die met westerse militairen of hulporganisaties hebben samengewerkt, hoeven niet te vrezen voor represailles, bezweren de nieuwe machthebbers van de Taliban. Maar berichten uit het land – waaronder een rapport van de VN – wijzen op een andere praktijk. Volgens een anonieme inwoner van Kabul, geciteerd door Reuters, gingen islamitische strijders direct na de val van de hoofdstad al van deur tot deur op zoek naar mensen die voor de Afghaanse regering, hulporganisaties of veiligheidsdiensten hebben gewerkt.

Verontrustend is dat ze daarbij zouden hebben beschikt over een ‘biometrisch apparaat’. Mogelijk ging het daarbij om een zogeheten HIIDE - een draagbaar apparaat dat kan worden gebruikt om gezichts- en irisscans uit te voeren en vingerafdrukken te controleren.

De Amerikanen hebben zulke apparatuur in Afghanistan en in Irak op grote schaal ingezet, niet alleen om terroristen te identificeren, maar ook voor de legitimatie van Afghanen die voor de internationale coalitie werkten. Journalistiek onderzoeksplatform The Intercept meldde dinsdag op basis van bronnen bij het Amerikaanse leger dat een onbekend aantal HIIDE’s in handen van de Taliban is gevallen.

Volgens de Amerikaanse onderzoeksjournalist Annie Jacobson, die een boek schreef over de Amerikaanse militairen die in Afghanistan biometrische gegevens verzamelden, zouden de Amerikanen zich ten doel hebben gesteld om informatie over 80 procent van de bevolking – zo’n 25 miljoen Afghanen – in een database op te slaan, al is niet bekend of dat aantal is gehaald.

Of de Taliban volledige toegang hebben tot de informatie die op de HIIDE’s is opgeslagen, of tot de achterliggende centrale databestanden, is onduidelijk. Maar een door The Intercept geciteerde legerbron zegt bezorgd te zijn dat de Pakistaanse inlichtingendienst ISI, waarvan bekend is dat die regelmatig met de Taliban samenwerkt, kan assisteren om die gegevens toegankelijk te maken.

Dat de Taliban met biometrie weten om te gaan, bleek in ieder geval al in 2016. Toen controleerden Talibanstrijders volgens de Afghaanse nieuwszender TOLO de vingerafdrukken van alle passagiers van een bus in de provincie Kunduz, op zoek naar medewerkers van de veiligheidsdiensten. Twaalf reizigers werden geëxecuteerd.

Make-up

Bij mensenrechtenorganisaties leven grote zorgen over de toegang die de Taliban sinds de val van Kabul vermoedelijk hebben tot biometrische gegevensbestanden die door de Afghaanse overheid en de Amerikanen zijn aangelegd. De afgelopen twintig jaar werden biometrische gegevens van Afghanen massaal verzameld en opgeslagen, onder meer voor de productie van digitale identeitsbewijzen en voor de organisatie van verkiezingen.

Wie ‘ambassade VS’ heeft gegoogled, zit in de problemen

Welton Chang, hoofd technologie bij de Amerikaanse mensenrechtenorganisatie Human Rights First en eerder als defensieanalist actief in Irak, zegt tegenover Reuters dat de gegevens het voor Afghanen veel moeilijker maken om hun identiteit voor de Taliban verborgen te houden. „Er is bij de opzet en overdracht van deze systemen vermoedelijk te weinig bewust nagedacht over de risico’s en het voorkomen van misbruik.”

De mensenrechtenorganisatie verspreidde deze week onder meer via Twitter tips om Afghanen te helpen zich tegen biometrie te wapenen, voor zover dat mogelijk is. Zo kunnen gekleurde contactlenzen en pupilverwijdende medicijnen soms helpen een irisscan te misleiden.

Ook adviseert de gids om het gezicht zoveel mogelijk naar beneden te wenden als ergens camera’s hangen, en bij controles te proberen de software te foppen door spieren in het gezicht te vertrekken. Ook bevat de gids, die ook in de meest gesproken talen van Afghanistan – Pasjtoe en Dari – verscheen, tips voor het gebruik van grime en make-up, en het advies om de gezichtsherkenningsfunctie van smartphones te gebruiken om de effectiviteit van die ingrepen te testen. De organisatie waarschuwt echter dat het erg moeilijk is biometrische detectie effectief te omzeilen.

Digitale sporen

Ook de introductie van internet in Afghanistan, onder president Karzai in 2002, heeft ervoor gezorgd dat er over veel Afghanen mogelijk belastende informatie beschikbaar is. Gebruik van internet – onder het eerdere Talibanregime eind jaren negentig nog verboden – blijft in Afghanistan weliswaar achter bij de rest van de wereld, maar volgens de Afghaanse telecomwaakhond ATRA telde het land in 2020 zo’n 7,3 miljoen regelmatige internetgebruikers, op een bevolking van bijna veertig miljoen mensen.

Lees ook: Miljoenen gezichten zijn weggegeven aan het Wilde Westen

De sporen die die gebruikers online hebben achtergelaten, kunnen zich onder het nieuwe regime tegen hen keren: ze kunnen bijvoorbeeld bewijs leveren van contacten met westerse militairen. Maar wellicht is zelfs gebruik van streamingdiensten voor muziek al gevaarlijk. Hoewel de Taliban sinds hun machtsovername proberen betrekkelijk gematigd en modern over te komen, zullen veel Afghanen nog niet zijn vergeten dat de militanten tijdens hun eerdere bewind veel populaire muziek verboden. Mensenrechtenorganisaties verspreiden daarom tips voor het beveiligen en opschonen of zelfs volledig wissen van je digitale aanwezigheid.

USAID, een agentschap van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken dat zich bezighoudt met ontwikkelingshulp, zei tegen persbureau AP dat het vorige week is begonnen de eigen websites en sociale mediakanalen te ontdoen van materiaal dat Afghanen in gevaar kan brengen, zoals foto’s van bijeenkomsten met westerse hulpverleners. Ook bijvoorbeeld online encyclopedie Wikipedia opende een speciaal mailadres waar om verwijdering van mogelijk belastende informatie kan worden gevraagd. Twitter, Facebook en LinkedIn introduceerden eveneens hulpmiddelen voor Afghaanse gebruikers om hun gegevens te wissen of af te schermen.

In Airforce Magazine, een blad voor (oud-)personeel van de Amerikaanse luchtmacht, vertellen Afghanistanveteranen hoe ze hun contacten in het land via internet proberen te helpen zichzelf te beschermen. Veteraan Zach Asmus: „De Taliban doorzoeken telefoons. Als ze zien dat je op Google hebt gezocht naar ‘Amerikaanse ambassade’, zit je diep in de problemen.”