Reportage

Twee broers reizen stad en land af om beelden te fotograferen

Fotografie Peter (65) en René (69) van der Krogt publiceren al zestien jaar foto’s van beelden in de publieke ruimte. Als het kan, gaan ze elk weekend op pad. Intussen hebben ze al zo’n 9.000 beelden bezocht.

De broers Van der Krogt wandelen over de Croeselaan in Utrecht.
De broers Van der Krogt wandelen over de Croeselaan in Utrecht. Foto Daniel Niessen

Met het nagelborsteltje dat hij net uit zijn cameratas heeft gehengeld staat Peter van der Krogt (65) de spinnenwebben van een standbeeld van Che Guevara te vegen. „In het begin had ik een afwasborstel bij me, maar dat was onhandig.” René van der Krogt (69) wacht geduldig, camera in de aanslag, tot zijn broer klaar is. Hij maakt diverse foto’s – veraf, dichtbij, overzicht, detail – voor hun website Mens & Dier in Steen & Brons. Al zestien jaar maken en publiceren ze foto’s van beelden in de publieke ruimte, waar ze stad en land voor afreizen.

„Moet je kijken, doordat ze links van het beeld een verkeersbord hebben neergezet, lijkt het net of die driehoek uit zijn hoofd komt.” René wijst naar het bord dat aangeeft dat de fietsers die hier willen oversteken, voorrang moeten verlenen aan passerende auto’s. „Slecht geplaatst door de gemeente”, zegt Peter. „Typisch.”

Ze hebben het ondertussen allemaal wel een keer gezien. Door planten overwoekerde beelden, verwaarloosde beelden, beelden waar verkeersborden voor zijn geplaatst en vooral ook: ongesigneerde beelden waarvan de uitlegbordjes zijn verdwenen of onleesbaar zijn geworden. Regelmatig weten ook gemeentes dan de herkomst niet meer boven water te halen.

Bijna 9.000 beelden hebben ze sinds 2005 in de publieke ruimte bezocht. Als het kan, gaan ze elk weekend op pad, behalve als het regent.

Foto’s Daniel Niessen

Che Guevara

Deze keer doen ze voor de zoveelste keer Utrecht aan. Er komen natuurlijk altijd weer nieuwe beelden bij – en er zijn beelden die ze nog niet eerder hadden ontdekt. „De illusie dat we ooit compleet zullen zijn, hebben we niet”, zegt Peter. „Er staan in totaal 14.000 beelden op ons lijstje, inclusief die we al hebben gefotografeerd, en zelfs die lijst is niet compleet.”

De beeldenlijst maakt Peter zelf, er is namelijk geen algemene lijst van beelden in Nederland. In het werk dat ze desondanks vlijtig voortzetten, hebben ze een duidelijke rolverdeling. „Peter doet de research voor de lijst en de route, ik heb de site geprogrammeerd”, zegt René. „Hij doet de overzichtsbeelden, ik fotografeer de bordjes – als die er zijn”, vult Peter aan.

Vaak zijn die bordjes door vandalen weggehaald of kapot gemaakt. Hier gelukkig niet. Alleen: „Het ís Che Guevara helemaal niet!”, roept Peter. Hij maakt een foto van het bordje dat naast het beeld staat.

Kunst kijken in de buitengalerij: de mooiste Wilhelmina is van hardsteen

Het ‘Guevara-beeld’ hoort bij twee andere beelden, die langs hetzelfde fietspad staan. Een beeld van een vrouwelijke figuur dat een schilderij van Salvador Dalí nabootst en een beeld van een zittende Julius Caesar. „Met deze drie living sculptures levert de kunstenaar satirisch commentaar op onze beeldcultuur. Hij maakte bronzen afgietsels van Spaanse straatartiesten die op standbeelden willen lijken en maakte ze daarmee tot een echt standbeeld”, leest Peter voor. Er klinkt gelach. „Dit is wel een nuttig bordje, vind je niet?” Hij maakt een foto, maar zal de tekst ook op de website zetten, zegt hij. „Zodat we via Google goed vindbaar zijn.”

En goed vindbaar zijn ze zonder meer. Vooral door de lockdowns steeg het aantal bezoekers van de website. „We hebben tussen de 800 tot 1.000 bezoekers per dag op de site, per maand zijn dat er 25.000 tot 35.000”, weet René tevreden te vertellen. De musea waren dan misschien gesloten, kunst in de publieke ruimte vierde hoogtij. René en Peter hebben ondertussen zoveel beelden verzameld dat ze regelmatig benaderd worden door uitgeverijen of een van hun foto’s gebruikt mag worden. „Dat mag.” Ze hoeven er geen geld voor, ze willen alleen dat hun naam genoemd wordt, en ze willen een exemplaar van de uitgave. „Nu hebben we dus een kast vol boeken met één of meer van onze foto’s.”

Foto’s Daniel Niessen

Columbus

De beeldenverzamelingswoede van de broers is begonnen met een beeld van Columbus. Of beter gezegd, met heel veel beelden van Columbus. Peter kwam zó veel beelden tegen die te maken hadden met de ontdekkingsreiziger, dat hij ze begon vast te leggen met zijn camera, om ze vervolgens online te publiceren. „We ontdekten, toen we vakantiefoto’s terugkeken, dat we altijd al foto’s maakten van beelden”, zegt René. Het werd een gezamenlijke hobby. Maar al snel vonden de broers ook niet-Columbus-gerelateerde beelden interessant. Eerst van mensen, toen van dieren, toen alleen binnen de provincie Zuid-Holland, daarna volgde heel Nederland. „Ondertussen hebben we zelfs een site voor beelden hier en een site voor beelden in het buitenland.”

Aan de internationale site Statues – Hither & Thither, hebben ze de afgelopen periode niet zoveel kunnen doen. Aan de Nederlandse variant gelukkig wel. „Rutte heeft het zelf gezegd, we moesten naar buiten en blijven bewegen”, zegt Peter. De broers wonen samen, dus samen in de auto stappen was geen probleem. „We reden een stukje en gingen dan ergens wandelen waar we ook gelijk nieuwe beelden konden verzamelen.” Ze weten altijd en overal precies waar ze moeten zijn voor nieuwe aanwinsten op de site, door een slim trucje met Google Earth.

Thuis, achter zijn computer, voegt Peter markeringen toe op de kaart van Nederland – elk beeld in de publieke ruimte geeft hij een ‘pin’, gebaseerd op de straatnaam die hij heeft gevonden. En nu, in Utrecht, staat hij op zijn tablet de kaart die hij thuis maakte te bestuderen. Offline, want het werkt op gps, voor het geval ze ergens zijn waar geen internet is. Peter heeft cartografie gestudeerd, zegt hij. „Kaarten hebben voor mij geen geheimen.” Dat René verantwoordelijk is voor de database komt dan weer vanuit zijn achtergrond als programmeur. En dat hij de foto’s maakt, past daar ook goed bij: „Programmeurs zijn opvallend vaak hobbyfotograaf, het combineert blijkbaar goed.”

Foto’s Daniel Niessen

23 objecten erbij

Rustig lopen ze de Croeselaan af, waar de gemeente Utrecht diverse beelden heeft geplaatst. Over figuratieve beelden zijn ze enthousiast, beelden die „te abstract” zijn, slaan ze over. „Als we er zonder titel of verhaaltje niks van begrijpen, zetten we een beeld niet op de site. Dan draait het om de proza, niet om het beeld”, legt Peter uit. Soms is er een twijfelgeval. „Ach, we zijn er nu toch”, zegt René dan. Een mening over de werken hebben ze niet echt. „Kunst is een gevaarlijk woord. Wij fotograferen beelden, of het kunst is, laten we aan iemand anders.”

De route die ze hebben uitgestippeld in Utrecht loopt tot het einde van de Croeselaan, buigt naar rechts af, de Balijebrug over richting Kanaleneiland, en met een bochtje weer terug naar het Jaarbeursplein. De smartwatch van René bliept: vier kilometer. „Dit is het betere benenwerk”, zeggen ze tegen elkaar. „Hier zou een beeld moeten staan”, zegt Peter, terwijl hij de kaart op zijn iPad bestudeerd. „Kijk, daar!”, roept René. Ze lopen het trappetje voor een bedrijfspand op. „Hier stond het, absoluut.” Er wordt naar een sokkel gewezen en de afgezaagde stalen pinnen worden bestudeerd. „Meegenomen toen het bedrijf verdween of is verhuisd, waarschijnlijk.”

Het gebeurt regelmatig dat een beeld verdwenen is, maar dat Peter het nog wel ergens online heeft gevonden of dat het al langer op hun lijst stond. „Dat noemen we dan een 1-1-100, dat betekent dat het beeld er niet was – of dat we het in elk geval niet hebben kunnen vinden.” Heel erg vinden ze het niet. „Soms vinden we alles, soms hebben we pech.”

Het zou natuurlijk makkelijker zijn als ze ook foto’s van anderen zouden gebruiken, het zou veel ‘onnodig’ wandelen schelen. Maar ze kiezen er heel bewust voor om alleen eigen foto’s op de site te plaatsen. Het gaat ze om de beweging. „We kunnen het allebei goed gebruiken regelmatig te bewegen”, zegt Peter, terwijl hij met platte hand op zijn buik slaat. Zelfs twee operaties aan zijn knieën houden René niet tegen. „Alleen traplopen gaat wat langzamer met een wandelstok.”

Maar ze hebben de tijd. Hoeveel uren ze per week bezig zijn met de site durven ze niet te zeggen. Al staat vast dat in de research, het reizen, het wandelen, foto’s maken, bewerken, publiceren en het bijhouden van de site meer dan een uurtje werk zit. „We hebben er plezier in.”

Later mailt Peter dat hij het jammer vond dat de eerste vier beelden na de Croeselaan er niet meer bleken te zijn, maar dat het daarna „echt heel goed” ging. Er stond veel op de Van Bijnkershoeklaan. „Al met al een goede dag: 23 objecten op de site erbij.” Nog ruim 5.000 te gaan.