Tussen de kunststof boarding sprint Jakobsen voorin mee in de Vuelta

Wielrennen Sprinter Fabio Jakobsen doet een jaar na zijn val in de Ronde van Spanje volop mee om de dagzege. De sport is na zijn ongeluk veiliger geworden.

Na zijn overwinning in de vierde etappe van de Ronde van Spanje, wordt Fabio Jakobsen (groene trui) woensdag in de massasprint van de vijfde rit afgetroefd door de Belg Jasper Philipsen (midden).
Na zijn overwinning in de vierde etappe van de Ronde van Spanje, wordt Fabio Jakobsen (groene trui) woensdag in de massasprint van de vijfde rit afgetroefd door de Belg Jasper Philipsen (midden). Foto Jose Jordan/AFP

Het zal niet iedereen zijn opgevallen, maar in de laatste honderden meters van de Vuelta-etappe die dinsdag leidden naar Fabio Jakobsens eerste zege in een grote ronde sinds zijn crash van een jaar geleden, veranderde de boarding langs het parcours van kleur.

Weg waren de grijze dranghekken met spijlen die bij zoveel evenementen worden gebruikt. In plaats daarvan waren de pootjes van de hekken rood, en staken ze niet meer zijlings uit. De hekken toonden geen gaten en liepen vanaf de grond schuin naar buiten toe, van de renners af. Samen vormden ze een geheel.

Het is een van de veranderingen die is doorgevoerd in het wielrennen om de veiligheid van de renners te verbeteren sinds die rampzalige dag op 5 augustus 2020. Toen vlogen Dylan Groenewegen en Jakobsen met 80 kilometer per uur op de finish af, verwikkeld in een massasprint om de etappewinst tijdens de Ronde van Polen. Groenewegen lag voor, voelde Jakobsen komen en gooide toen de deur dicht. Jakobsen kon geen andere kant op dan de hekken in.

De Nederlandse sprinter van Deceunick-Quick-Step knalde door de boarding heen en bleef zwaargewond liggen. Met breuken in zijn gezicht werd hij naar het ziekenhuis gebracht, waar hij een aantal dagen in coma werd gehouden. Even werd gevreesd voor zijn leven, aan een terugkeer in de sport werd überhaupt niet gedacht.

Dat Groenewegen, die zelf ook viel en zijn sleutelbeen brak, fout zat, was meteen duidelijk – hij kreeg later een schorsing van negen maanden. Maar in de dagen na het ongeluk ging het ook over de verantwoordelijkheid van de koersorganisatie en de renners zelf, over de kwaliteit van de hekken die waren neergezet, over het parcours dat was uitgetekend en dat de renners bergafwaarts in een massasprint naar de finish liet rijden. Kortom: over de veiligheid van het wielrennen.

Vallen hoort erbij

Vallen hoort erbij, dat weet elke wielrenner. Oud-renner Theo Eltink schat dat het hem wel gemiddeld tien keer per jaar overkwam. Koen de Kort, net gestopt na zeventien jaar profcarrière, noemt het inherent aan de sport. „Als je niet valt, dan doe je iets niet goed.”

Toch laait de discussie over het al dan niet veilig koersen elk jaar weer op na een zware valpartij. Na de crash van Jakobsen was dat niet anders. Nu de Nederlander weer hersteld is en hij weer koersen wint, is het de vraag of die discussie ook wezenlijk tot een veiligere sport heeft geleid.

„100 procent”, zegt Richard Plugge, algemeen directeur van de Nederlandse wielerploeg Jumbo-Visma. Na de crash in Polen nam Plugge, met vertegenwoordigers van een aantal andere teams – zoals de Belgische ploeg Deceunick-Quick-Step waarvoor Jakobsen rijdt – het initiatief tot een veiligheidsplan.

De aanzet werd overgenomen door de internationale wielerbond UCI en resulteerde in een werkgroep, waarin koersorganisatoren, teams, renners en de UCI zitting in namen. Ook Plugge mocht aanschuiven. „We waren al met deze plannen bezig, maar nu was het ineens urgent. Zo bezien is het, hoe vreselijk ook, wel goed dat zulke incidenten gebeuren, want dan wordt iedereen met de neus op de feiten gedrukt.”

De werkgroep presenteerde afgelopen februari een lijst met nieuwe veiligheidsmaatregelen die dit jaar allemaal van kracht zijn geworden. Ze lopen uiteen van de houding die renners op de fiets mogen aannemen tot voorschriften voor het weggooien van bidons en het inhalen van renners door motoren.

De belangrijkste maatregel in de ogen van Plugge zijn de nieuwe voorwaarden waaraan de boarding in de laatste kilometers moet voldoen. Die moet stevig vaststaan zodat de elementen er geen vat op kunnen krijgen, mogen niet uitsteken en er mogen geen gaten inzitten, zodat de hekken één lange wand vormen. „Als je dan valt, is de impact veel minder groot”, zegt Plugge.

In de E3 Saxo Bank Classic was eind maart voor het eerst een van de uitvoeringen van de nieuwe generatie dranghekken te zien, van hard kunststof dat de renners, als ze vallen, als het ware van zich af laat glijden. Ook werd geëxperimenteerd met een ‘veiligheidstotem’, een kunststof object dat obstakels zoals verkeerspaaltjes en vluchtheuvels moet markeren.

Helemaal veilig is de wielersport daarmee nog lang niet. Dat bleek wel uit de valpartijen in de eerste week van de Tour de France van dit jaar. Toen leidde het parcours over te smalle, bochtige weggetjes om het nerveuze en hardrijdende peloton een veilige doortocht te bieden. Als protest tegen het onveilige parcours hielden de renners in de vijfde etappe even stil.

Koers neutraliseren

Het is dan wel veiliger geworden, maar nog niet voldoende, zegt ook Plugge. „Er zijn twee stappen vooruit gezet, maar ik had er liever tien gezien.” Neem de crashes in de Tour, die hadden voorkomen kunnen worden als de UCI had ingestemd met de wens van de renners om de koers eerder te neutraliseren. Daarin kan de wielerbond flexibeler worden, vindt Plugge, die ook voorstander is van het vaker en strenger beoordelen van videobeelden om gevaarlijk koersende renners te bestraffen. „Een constante arbitrage leidt tot gedragsverandering, kijk maar naar doping. Op dat vlak is in het wielrennen echt veel veranderd.”

Het uiteindelijke doel van de initiatiefnemers van het veiligheidsplan is de oprichting van een onafhankelijke, professionele organisatie die los van alle financiële en sportieve belangen de veiligheidsaspecten van elke wielerkoers op het hoogste niveau tegen het licht houdt en ingrijpt wanneer die niet voldoen. Liefst met mensen van buiten de wielersport, die ervaring opdeden in bijvoorbeeld de Formule 1 of de MotoGP.

Zover is het nog niet, maar de oprichting van zo’n organisatie komt wel steeds dichterbij, zegt Plugge. „Het zou me niet verbazen als dat in het najaar gebeurt.” De versnelling in dat proces is, hoe cru ook, deels te danken aan het ongeluk van Fabio Jakobsen.

De sprinter, die helemaal terug is op zijn oude niveau, lijkt zich er zelf nauwelijks mee bezig te houden – hij is te druk met koersen. Woensdag kwam hij in de Ronde van Spanje opnieuw dichtbij een etappeoverwinning. Maar net als afgelopen zondag werd hij tweede achter de Belg Jasper Philipsen.