Amerikanen bepalen wie er nog naar binnen mag bij het vliegveld in Kabul

Hamid Karzai International Airport Het vliegveld van Kabul staat na de chaos van maandag onder Amerikaans militair bewind. Het is de laatste route het land uit, voor wie die kan bereiken.

De internationale luchthaven van Kabul was de afgelopen jaren altijd een gemengd civiel-militair vliegveld. Sinds maandag, daags na de machtsgreep van de Taliban, is er echter geen burgervlucht meer vertrokken of opgestegen. Hamid Karzai International Airport is in de praktijk de laatste westerse legerpost in Afghanistan geworden. En daarmee de laatste weg het land uit, voor wie hem kan bereiken.

Na de chaos van maandag, toen Afghaanse burgers op reeds taxiënde toestellen klommen of via de slurf aan boord probeerden te komen, delen circa vijfduizend Amerikaanse militairen er de lakens uit. Het zijn deels recent ingevlogen manschappen van de 82ste luchtlandingsdivisie, gespecialiseerd in het oplossen van crisissituaties. Zij patrouilleren nu op en rond de landingsbanen.

De VS beveiligden altijd al de bergachtige noordzijde van de start- en landingsbanen, waar hun eigen luchtmacht en die van de NAVO-missie ISAF en het Afghaanse nationale leger hun bases hadden. Aan de stedelijke zuidkant liggen de vertrekhal voor binnenlandse vluchten (nog neergezet door de Sovjets) en de nieuwere internationale terminal (gefinancierd met Japans hulpgeld, geopend in 2008).

Nadat ze de toegestroomde burgers met onder meer helikoptercharges van de start- en landingsbanen hadden geveegd, namen de VS dinsdag ook het civiele deel van de luchthaven over. Het zijn Amerikanen die nu aan de ingang van het vliegveld bepalen wie naar binnen mag. Dit ordeherstel moet voor de regering-Biden iets van de internationale imagoschade repareren, die ontstond na de wereldwijd uitgezonden beelden van de wanorde maandag.

Maandag ontstond chaos op de luchthaven van Kabul, toen wanhopige Afghanen op vliegtuigen klommen in een poging het land te ontvluchten. Wakil Kohsar/AFP

Nog vele tienduizenden wachten

Met hun grote diplomatieke missie in Kabul was het voor de VS ook van direct veiligheidsbelang om de evacuatie-operatie snel te kunnen hervatten. De eerste (militaire) vluchten die dinsdag weer konden worden uitgevoerd, vervoerden vooral Amerikaans ambassadepersoneel en hun lokale medewerkers plus familie. Aan het eind van de dag kon Ned Price, woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken, melden dat de evacuatie van de ambassade was afgerond en dat er alleen nog „een diplomatieke kern” in Kabul aanwezig is.

Zelfs goed opgestelde plannen overleven het eerste contact met de werkelijkheid niet, dan moet je ze aanpassen, en die aanpassingen hebben we gedaan

Jake Sullivan veiligheidsadviseur VS over de evacuatieplan

De komende dagen moet het tempo verder omhoog. Het Pentagon zegt dat uiteindelijk vijf- tot negenduizend mensen per dag van de luchtbrug gebruik kunnen maken. Er zitten nog circa elfduizend Amerikaanse staatsburgers in het land, evenals duizenden andere westerlingen. En dan zijn er alleen al negentienduizend Afghanen die ooit voor de VS werkten en een visumaanvraag hebben lopen om met hun familieleden naar dat land te vluchten, wat neerkomt op naar schatting 88.000 mensen in totaal.

Lees ook deze reconstructie van de chaos die maandag op het vliegveld heerste

Al deze potentiële evacués moeten wel eerst tot aan de vliegveldpoort zien te geraken – dat is momenteel het grote probleem. Er zijn wel Amerikaanse heli’s die opereren als luchttaxi naar het vliegveld, maar die kunnen nog lang niet iedereen meenemen.

De Taliban hebben controleposten opgezet langs wegen naar de luchthaven en buiten de toegangspoort. Daar „sturen, duwen of slaan ze zelfs mensen weg”, erkende nationaal veiligheidsadviseur Jake Sullivan. „We zijn bezorgd of dit doorgaat de komende dagen. Maar zoals de situatie nu is, krijgen we wel mensen door de poort.”

Sullivan sprak dinsdag van „grote aantallen”. De chaos van maandag was onvoorzien, stelde hij. „Zelfs goed opgestelde plannen overleven het eerste contact met de werkelijkheid niet, dan moet je ze aanpassen, en die aanpassingen hebben we gedaan.”

Tegelijkertijd erkent de Amerikaanse overheid in haar oproep aan staatsburgers om naar het vliegveld te komen „dat we uw veiligheid niet kunnen garanderen terwijl u die route aflegt”. Lokale en internationale media berichtten over geweld even buiten de vliegveldpoort, toen Taliban-strijders dinsdag stokken, vuurwapens, zwepen en scherpe voorwerpen gebruikten om een menigte mensen op afstand te houden, dan wel weg te jagen.

Praten met de Taliban is nodig

Om de veiligheid rond het vliegveld te verbeteren, hebben de VS via een back channel (langs informele weg) contact met de nieuwe machthebbers. Volgens het Pentagon „meerdere malen” per dag en wordt de situatie daarbij „per uur” bekeken. De Amerikanen willen op 31 augustus volledig weg zijn uit het land, zoals president Biden beloofd heeft, maar het is onduidelijk of de Taliban ze die twee weken willen geven – en welk wisselgeld ze daarvoor vragen.

Doel van de onderhandelingen met de voormalige vijand is in ieder geval dat Amerikanen „en hun partners” een „veilige doorgang” krijgen naar de luchthaven. Eerder zei de hoogste Amerikaanse militair in de regio, generaal Frank McKenzie, dat hij Taliban-leiders zondag tijdens een onderhoud in Doha onder dreiging van „overweldigend geweld” heeft gemaand „onze evacuatie niet te doorkruisen”.

Ook de Europese Unie wil over een veiliger evacuatieroute in gesprek met het nieuwe bewind. „De Taliban hebben de oorlog gewonnen. Dus we moeten met ze praten”, verklaarde EU-buitenlandchef Josep Borrell. „We moeten zo snel mogelijk de dialoog aangaan om een humanitaire ramp en mogelijke ook een migratieramp af te wenden.”