Wie maakte de beste politieke foto? Dit zijn de drie genomineerden

Nominaties Prinsjesfotoprijs Het was een roerig jaar op het Binnenhof, maar geen gemakkelijke tijd voor fotografen. Wie maakte de beste politieke foto? Dit zijn de drie genomineerden.

Deze foto van een gedupeerde van de chroom-6-affaire toont volgens fotograaf Wiebe Kiestra de soms dramatische gevolgen van overheidshandelen.
Deze foto van een gedupeerde van de chroom-6-affaire toont volgens fotograaf Wiebe Kiestra de soms dramatische gevolgen van overheidshandelen. Foto Wiebe Kiestra

Wordt de coronacrisis niet te makkelijk als excuus gebruikt om de aanwezigheid van fotografen op het Binnenhof te beperken? Freelance fotograaf David van Dam denkt dat het „ze wel goed uitkomt”.

Hij doelt niet alleen op de Rijksvoorlichtingsdienst die tegenwoordig soms één overheidsfotograaf duldt op werkbezoeken van bewindslieden. Ook politieke partijen hielden afgelopen jaar hun deuren gesloten.

Het politieke jaar kende vele stormen die nog lang niet zijn gaan liggen. De pandemie, de Toeslagenaffaire, de val van het kabinet, de verkiezingen, ‘functie-elders’, ruzies in fracties die in afsplitsingen uitmondden en de voortdurende formatie.

Gouden tijden voor de fotojournalistiek, toch?

„Het was niet heel best, er kon vrij weinig”, vertelt Van Dam. Voor EW zou hij de verkiezingen „van binnenuit” en „aan de achterkant” volgen. Helaas zag hij zich al vrij snel genoodzaakt de stekker uit het project te trekken. Politieke partijen gaven hem geen kijkje achter de schermen. En dat is „geen manier” van werken, stelt Van Dam.

De neiging van partijvoorlichters alles strak te regisseren kent ook een andere kant. De veelbesproken foto van D66-lijsttrekker Sigrid Kaag die op de tafel danst na een positieve exitpoll werd door alle media overgenomen. Later bleek dat Martijn Beekman als campagnefotograaf van de partij was ingehuurd. Hij was de enige fotograaf die de verkiezingsavond bij D66 mocht vastleggen.

Bart Maat wordt „minimaal vijf keer per dag aangesproken op zijn foto van verkenner Kajsa Ollongren. Foto Bart Maat

Bart Maat, freelance ANP-fotograaf, is het roerend eens met Van Dam. De beknotting van de bewegingsvrijheid op het Binnenhof merkt hij ook bij de formatie. Nu de gesprekken weer zijn hervat, probeert hij kort voor aanvang de fractievoorzitters en hun secondanten aan tafel te fotograferen. Het liefst Kaag (D66) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) samen op één foto. Hij zegt dat de Rijksvoorlichtingsdienst hem nog geen enkele keer toestemming heeft gegeven. De mensen die binnen zitten hebben daar geen behoefte aan, hoort hij dan. Dat zo’n bijeenkomst waar beslissingen worden genomen die iedereen raken volledig wordt afgeschermd, vindt hij kwalijk.

Maat maakte de waarschijnlijk meest besproken politieke foto van het afgelopen jaar: hij legde de vertrouwelijke notities van verkenner Kajsa Ollongren vast. ‘Pieter Omtzigt, functie elders’ – de rest is geschiedenis. Naast veel positieve reacties, kreeg hij „bakken stront” over zich heen. Kritische en bezorgde burgers hielden hém verantwoordelijk voor de formatiecrisis.

Die foto is een van de drie genomineerden voor de Prinsjesfotoprijs. De prijs bestaat uit een oorkonde en een geldbedrag van 2.500 euro.

Luister ook:zo zien fotografen het Binnenhof

Spontaniteit ver te zoeken

Negen fotografen stuurden dit jaar 76 foto’s op. Juryvoorzitter Vincent Mentzel, zelf ooit parlementair fotograaf voor NRC, heeft „met verbijstering gadegeslagen hoe de media zich af en toe lieten wegduwen”. Hij miste ook de verkiezingen bij de inzendingen. „Dat is apart.” Door het „coronagedoe” waren er „weinig originele foto’s”. De spontaniteit in foto’s is volgens hem ver te zoeken.

De rijksoverheid telt 500 voorlichters die niets aan het toeval willen overlaten. Denk aan Mark Rutte die op 15 januari op de fiets met een appel in z’n hand op weg is naar de koning om het ontslag van zijn derde kabinet aan te bieden. „Dat was van begin tot eind geregisseerd”, zegt Mentzel.

De Prinsjesfotoprijs van 2020: De minister die bezwijkt

In zijn tijd als parlementair fotograaf, in de jaren zeventig en tachtig, volgde hij ministers soms een hele dag voor een fotoserie. Hij herinnert zich minister Jan Pronk (Ontwikkelingssamenwerking, PvdA) die ’s ochtends vroeg zijn woning verlaat. Zijn vrouw zwaaide hem in haar ochtendjas uit. Geen voorlichter te bekennen.

Kort geleden liet Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) zich interviewen door de Volkskrant. „Weet je hoe dat interview begon? Zijn voorlichter deed de deur open!” Om je kapot te lachen én te schamen, zegt hij.

Fotograaf Wiebe Kiestra heeft „de luxe” dat de rijksoverheid zijn opdrachtgever is. Al was het afgelopen jaar behelpen, want door de coronacrisis zakten zijn opdrachten van de rijksoverheid op het Binnenhof „naar nul”. Inmiddels stromen de opdrachten mondjesmaat zijn kant weer op.

Hij staat op de shortlist met een foto van een geëmotioneerde gedupeerde van de chroom-6 affaire. Uit onderzoek van het RIVM bleek dat talloze (oud-)medewerkers van Defensie jarenlang waren blootgesteld aan chroom-6, een schadelijk metaal dat tot verschillende soorten kanker en luchtwegproblemen kan leiden.

Kiestra begrijpt waarom zijn foto indruk heeft gemaakt bij de jury van Prinsjesfotoprijs. „Het beeld geeft weer hoe schrijnend problemen zijn. Levens van burgers kunnen worden verwoest door beslissingen van de overheid.” Dat mensenlevens kapot worden gemaakt, stelt Kiestra, dringt blijkbaar niet genoeg door.

Kort voor Kerst kwam het voltallige kabinet-Rutte III op het Catshuis bijeen om zich te beraden over het snoeiharde rapport Ongekend onrecht van de parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag. Na uren overleg kwam staatssecretaris Alexandra van Huffelen (Financiën, D66) naar buiten om bekend te maken dat het kabinet had besloten dat álle gedupeerde ouders in ieder geval 30.000 euro zouden krijgen.

Staatssecretaris Van Huffelen spreekt met de pers over de Toeslagenaffaire. En niet Mark Rutte, merkt fotograaf David van Dam op. Foto David van Dam

David van Dam fotografeerde de staatssecretaris die de pers te woord staat. Nog altijd verbaast hij zich over het naar voren schuiven van Van Huffelen. „Je zou zeggen dat Rutte, als eindverantwoordelijke en officieuze bewoner van het Catshuis dat zou doen”, stelt hij. Wat zijn foto dus tekenend maakt is de afwezigheid van Rutte, die goed nadenkt over welk beeld aan hem kleeft.

Blunderend bewindspersoon

Bart Maat wordt nog elke dag „minimaal vijf keer” aangesproken op zijn foto van Ollongren. Ook door bewindspersonen en Kamerleden. Grappig, maar hij wil niet bekendstaan als fotograaf die stiekem papieren fotografeert. Een blunderende bewindspersoon in de openbaarheid fotograferen is allerminst stiekem, benadrukt hij.

Het lijdt geen twijfel dat nieuwsfoto’s veel teweegbrengen. Dat juryvoorzitter Mentzel en zijn collega’s weinig foto’s van de verkiezingen hebben gezien, ligt niet alleen aan partijvoorlichters. Hij signaleert dat kranten vooral gebruikmaken van het werk van ANP-fotografen, al benadrukt hij dat die niet minder goed zijn dan andere parlementaire fotografen. Van Dam bevestigt dit. Het spijt hem te concluderen dat beeld tegenwoordig „als minder belangrijk” wordt gezien.

Fotojournalistiek verdient een prijs, zeggen zij. En dan bedoelen ze niet alleen de Prinsjesfotoprijs.

Noot: De PrinsjesFotoprijs wordt op donderdag 16 september uitgereikt in de plenaire zaal van de Eerste Kamer tijdens het evenement ‘Democratie in Woord en Beeld’.