Analyse

Alle ogen zijn gericht op de ChristenUnie, nu even de spil in het formatieproces

Formatie Wil de ChristenUnie echt niet deelnemen aan een nieuw kabinet met tegenpool D66? Of is de tegenstand van Gert-Jan Segers schijn?

Gert-Jan Segers (CU) komt aan voor een gesprek met informateur Mariette Hamer en Sigrid Kaag (D66) over de kabinetsformatie.
Gert-Jan Segers (CU) komt aan voor een gesprek met informateur Mariette Hamer en Sigrid Kaag (D66) over de kabinetsformatie. Foto Robin van Lonkhuijsen / ANP ROBIN

Doet de ChristenUnie nog mee in de formatie of is de partij van Gert-Jan Segers uitgespeeld? De hoofdrolspelers in het formatieproces hebben daar verschillende gedachten over, zo bleek woensdag.

Segers zit „nog in het mandje”, zei VVD-leider Mark Rutte woensdagochtend opgewekt. Een halve dag eerder had Segers zélf gezegd dat hij het zinloos acht om aan te schuiven bij de inhoudelijke onderhandelingen voor een nieuwe regeerakkoord.

Na de herhaalde publieke afwimpeling door D66-leider Sigrid Kaag – maandag nog in het AD – voelt Segers zich „ongewenst en niet nodig”.

Is dat een definitieve afwijzing? Of wil hij zich voor dit moment buiten de onderhandelingstafel plaatsen, om zich na het eventuele mislukken van andere opties – in een sterkere positie – terug te laten vragen? Het zou niet voor het eerst zijn dat de fractievoorzitter van de ChristenUnie op scherpe bewoordingen terugkomt. Begin april verklaarde hij niet nog eens onder premier Rutte te willen regeren. De VVD-leider was in Segers’ ogen de verpersoonlijking geworden van de verziekte Haagse bestuurscultuur. Onder druk van zijn achterban sloeg hij niet veel later een verzoenende toon aan.

‘Wanhoopsoffensief’

Het zijn vooral persoonlijke verhoudingen die de selectie van onderhandelingspartners in de weg staan. Dat Kaag zondag een besloten etentje organiseerde met alleen de door haar gewenste coalitiegenoten PvdA en GroenLinks heeft tot verbazing en irritatie geleid. „Een wanhoopoffensief bij links”, klinkt het bij het CDA.

Daar denken ze dat Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks) hun steeds inniger samenwerking willen presenteren als een soort fusie. In een verwoede poging de weerzin van CDA en VVD om met twéé linkse partijen te gaan regeren weg te nemen.

Rutte en CDA-leider Wopke Hoekstra willen bij voorkeur de huidige coalitie voortzetten, dus met D66 en ChristenUnie. Maar anders dan Kaag hebben zij zich daarvoor veel minder ingespannen. De ChristenUnie is in de afgelopen weken in elk geval niet door deze partijen benaderd voor een informeel gesprek om de formatie vlot te trekken. Terwijl PvdA en GroenLinks wel geregeld contact hadden met andere formatieteams. Zo sprak Klaver vorige week met Hoekstra – opmerkelijk genoeg zonder zijn vaste bondgenoot Ploumen.

Na de afwimpeling door Kaag voelt Segers zich „ongewenst" en „niet nodig”

Ook inhoudelijk blijkt de ChristenUnie er minder voor te voelen om aan te schuiven dan de andere potentiële partners. Waar Klaver en Ploumen dinsdag voldoende aanknopingspunten hadden gelezen in de voorzet voor een regeerakkoord die VVD en D66 in de voorbije weken hebben opgesteld, zei Segers woensdag dat dat stuk „duidelijk door twee liberale partijen is geschreven”. Hij was „uit beleefdheid” opnieuw ingegaan op een uitnodiging van informateur Mariëtte Hamer voor een nadere toelichting door VVD en D66. Zijn conclusie na deze sessie: hij had voorstellen gezien waar hij „fundamenteel” anders over denkt.

Ideologische verschillen

Vier jaar geleden was er ook irritatie tussen D66 en ChristenUnie, en toen eveneens over hun grote ideologische verschil van inzicht over medisch-ethische kwesties als abortus en levenseinde. Bij een etentje in het Indonesische restaurant Garoeda wisten Segers en toenmalig D66-leider Alexander Pechtold hun wederzijdse onmin uit te praten. De ChristenUnie nam vervolgens alsnog deel aan het derde kabinet-Rutte.

Het ligt voor Segers dit keer anders, en gevoeliger. In 2017 was samenwerking tussen de conservatieve en de progressieve partij voor beiden nieuw en spannend. Inmiddels hebben de twee al vier jaar constructieve samenwerking achter de rug. Daarbij kwam de nieuwe afwijzing van Kaag niet aan het begin van het formatieproces, waarin het gebruikelijk is dat partijen met wat strategische beschietingen beginnen. Het formatieproces is nu vijf maanden verder. Die timing heeft er bij Segers harder ingehakt.

Op de vraag of een nieuw etentje in dat Indonesische etablissement de verstoorde verhouding tussen Kaag en hem kan verbeteren antwoordde Segers gevat: „Dat restaurant is inmiddels failliet.”