In ‘Druk’ experimenteren vier vrienden – schooldocenten – met chronische dronkenschap.

Foto Henrik Ohsten

Interview

Thomas Vinterberg over controleverlies en conformiteit in zijn Oscarwinnende film ‘Druk’

Interview | Thomas Vinterberg Microdoseren met alcohol, dat is waar de vier hoofdpersonen in de hilarische tragikomedie ‘Druk’ van Thomas Vinterberg mee experimenteren. Tot het macrodoseren wordt.

Hij bestaat echt, de Noorse psychiater Finn Skårderud, die ooit gezegd zou hebben dat mensen geboren zijn met een te laag alcoholpercentage in hun bloed. Toen de Deense filmmaker Thomas Vinterberg (Festen, The Hunt) dat las, wist hij dat hij een film had. Samen met acteur Mads Mikkelsen zat hij naar een YouTube-filmpje te kijken waarin twee dronken mannen een boomstam achter op een fiets proberen te tillen en het leek ze de ideale filmpitch: vier middelbareschooldocenten experimenteren met chronische dronkenschap. Wat is het ideale alcoholpercentage in je bloed om optimaal te kunnen functioneren? Microdoseren met alcohol. Tot het macrodoseren wordt natuurlijk.

Ogenschijnlijk gaat Druk over dronkenschap, maar waar gaat de film eigenlijk over? Over controle?

„Of beter gezegd: over controleverlies. Al heeft het het hele maakproces sinds 2018 geduurd voordat ik dat zo helder kon zeggen. Ergens geen controle over hebben is iets waar we het als maatschappij steeds moeilijker mee hebben. Als je naar jonge mensen kijkt, die al op jonge leeftijd beslissingen moeten nemen over hun toekomst. En die de druk van sociale media ervaren om controle te hebben over hun leven en dat via likes al dan niet bevestigd zien. Het is een gameshow van zelfbewustzijn. In Denemarken is onderzocht dat jonge mensen nu ongelukkiger zijn en een lager zelfbeeld hebben dan ooit. Het wordt steeds moeilijker om te falen. Jij moet nu een artikel schrijven wat waarschijnlijk op de hoeveelheid clicks en de leestijd wordt beoordeeld. En ik, met mijn film, vraag me af hoeveel mensen ernaar komen kijken, hoeveel prijzen hij krijgt. Ik rebelleer tegen het idee dat we overal controle over kunnen hebben, moeten hebben. Dat we alles kunnen meten. Terwijl de geschiedenis van de filosofie ons heeft geleerd dat het vaak het vergeten van het zelf is wat geluk brengt.”

Kunt u daar een voorbeeld van geven?

„Een van de mooiste voorbeelden van iets waar we geen controle over hebben is verliefd worden. ‘Falling in love’, in het Engels betekent dat we vallen. Je struikelt als het ware over iets, en dan ontmoet je iemand. Een ander goed voorbeeld is inspiratie. Of je bewustzijn. Dus ja, deze film gaat over vier mannen die erachter proberen te komen wat er gebeurt als je via dronkenschap het ultieme controleverlies probeert te ervaren. Een van hen sterft. Maar Martin, het personage dat gespeeld wordt door Mads Mikkelsen, komt er aan het einde ook achter dat het hem een zekere gewichtloosheid oplevert. Hij danst een beetje, hij doet een stapje terug, dan danst hij een beetje meer, dan laat hij zich gaan en vliegt hij.”

De mannen in uw film zijn de kinderen en de kinderen van de kinderen van de sixties, u had het net over de socialemediageneratie, maar was dat eigenlijk niet het punt waarop onze ideeën over vrijheid en controle begonnen te schuiven?

„In de jaren zestig begon men zich los te maken van de controle van instituten als familie, kerk, overheid. Aan de ene kant gaf dat structuur en veiligheid, en aan de andere kant de moed om zich ervan los te maken. Mensen die toen jong waren bevochten hun vrijheid. Het was voor mij, als iemand die toen geboren is bijvoorbeeld veel makkelijker om te reizen, nieuwe ervaringen op te doen, los van de pandemie. Ik kon door Europa reizen zonder telefoon. Het was veilig om ’s nachts door Kopenhagen te lopen. Het was een heel andere generatie. Niets was vergelijkbaar. Eigenlijk vraag je of dit een film over mannen met een midlifecrisis is, die ook verlangen naar een ander soort vrijheid. Deels wel natuurlijk.”

Thomas Vinterberg: „Een van de mooiste voorbeelden van iets waar we geen controle over hebben is verliefd worden. ‘Falling in love’, in het Engels betekent dat we vallen.”

Foto Anders Overgaard

Los van de generatiekwestie, vroeg ik me ook af of het mogelijk was om deze film met vier vrouwen te maken?

„Nadat we de Oscar voor Beste Buitenlandse Film hadden gewonnen, kwam natuurlijk meteen de vraag voor een remake en daar kwam de genderswap ook ter tafel. Ik zou er enorm nieuwsgierig naar zijn. Voordat ik het verhaal van Druk had gevonden, heb ik wel al een toneelstuk over drank geschreven voor vrouwen, dat ook een ode aan de alcohol moest worden. Het wordt hier en daar nog weleens opgevoerd, maar met minder succes. Dus ik zie eigenlijk niet waarom niet.”

Omdat er dubbele standaarden zijn ten aanzien van dronkenschap, en grensoverschrijdend gedrag in het algemeen bij mannen en vrouwen?

„Meen je dat nou echt? Laten we precies zijn. Een dronken docente die plotseling een enorm geïnspireerde les geeft, zou dat anders worden gezien dan de rol die Mads Mikkelsen nu speelt? Wie legt ons die normen op? De maatschappij? Wijzelf? Misschien. Gelukkig heb ik hem dan voor mannen gemaakt. Maar serieus. Ik werk alleen vanuit nieuwsgierigheid en vanuit bewondering, bijvoorbeeld voor de acteurs met wie ik werk. Deze film gaat over mannen. Misschien omdat dat dicht bij me ligt. Maar ook omdat mijn nieuwsgierigheid me daarheen leidde.”

Bent u eigenlijk zelf een drinker?

„Ik ben dol op drinken. Het brengt je uit de conformiteit, waar ik me soms erg in gevangen voel. Als je een fles aan je lippen zet, sluit je een deal met je omgeving om je te laten gaan. Ik drink niet genoeg, want ik leid een tamelijk gedisciplineerd leven, ik heb een hoop kinderen en een carrière. Maar ik heb dat controleverlies ook nodig. Al is goed drinken nog best lastig. Niet drinken is niet moeilijk. Maar goed drinken is moeilijker. Zoals je weet is ‘spirit’ (ook een woord voor alcohol) een deel van het woord ‘inspiratie’. Als kunstenaar moet ik dat element van zelf-vergeten zien te vinden zonder alcohol – sport, muziek, seks zijn ook manieren om die extase te bereiken, al heb ik in het verleden wel met behulp van alcohol die inspiratie gezocht.”

Lees hier de recensie van ‘Druk’

De film is opgedragen aan uw dochter Ida, die in de film haar acteerdebuut zou hebben gemaakt, maar een paar dagen na het begin van de opnames een dodelijk auto-ongeluk had.

„Toen wij, en ik zeg wij, want het was niet alleen de familie, maar ook mijn cast en crew die merendeels vrienden zijn, haar verloren, verloren we ook al onze afweermechanismen, ons schild tegen de wereld, en werd alles wat we deden heel rauw en eerlijk. De film gaf ons een doel. Confronteerde ons met een andere vorm van controleverlies dan wat we op het scherm op een veel speelsere manier probeerden op te roepen. Het werken aan de film was ook een manier om niet gek te worden van verdriet. Daarom hebben we de film voor haar gemaakt. Vlak voor het draaien schreef ze me een brief over hoe goed ze het script vond, en dat als ik ooit aan mezelf twijfelde ik die brief maar moest herlezen. Terwijl we helemaal niet in zulke grote woorden met elkaar communiceerden. In de laatste scène komt dat allemaal samen, de rouw en de extase, dat beschrijft precies hoe ik me voelde toen ik de film maakte.”