Analyse

Afghanistanspeech van Biden is staaltje ‘America first’

Amerikaanse reactie President Biden spreidde de verantwoordelijkheid voor de chaotische terugtrekking uit Afghanistan. Hij was snoeihard over de Afghaanse regering.

President Joe Biden verdedigde in een tv-toespraak de Amerikaanse terugtrekking uit Afghanistan.
President Joe Biden verdedigde in een tv-toespraak de Amerikaanse terugtrekking uit Afghanistan. Foto Oliver Contreras/EPA

„Ik sta nog altijd vierkant achter mijn beslissing.” Joe Biden had maandagmiddag het poloshirt van de laatste weken verruild voor een pak, het presidentiële buitenverblijf Camp David voor het Witte Huis – en daar gaf hij een staaltje ‘America first’ weg waar zijn voorganger Donald Trump het alleenrecht op meende te hebben. „Amerikaanse soldaten moeten niet strijden en sneuvelen in een oorlog die het Afghaanse leger zelf niet wil uitvechten.”

Zo bevestigde president Biden in een live uitgezonden toespraak zijn besluit om de Amerikaanse troepen terug te trekken uit Afghanistan. De gevolgen neemt hij voor lief. De razendsnelle nederlaag van een bondgenoot die twintig jaar lang door de Verenigde Staten is opgeleid en uitgerust. De trage evacuatie van Amerikaanse burgers en bondgenoten. De onduidelijke situatie voor Afghanen die voor de internationale troepenmacht hebben gewerkt. De chaos die sinds zondag heerst op het vliegveld van Kabul, waar doodsbange Afghaanse burgers in drommen op de vliegtuigen afstormen, waarbij Amerikaanse bewakers hebben geschoten. Er zijn berichten over mensen die zich aan de vleugel hadden vastgeklampt en na het opstijgen uit de lucht vielen.

Ik accepteer de kritiek die ik zal krijgen, liever dan die verantwoordelijkheid door te schuiven naar de volgende president

Joe Biden

The buck stops here”, zei Biden, naar de gevleugelde uitdrukking van president Truman: ik ben verantwoordelijk. „Ik accepteer de kritiek die ik zal krijgen, liever dan die verantwoordelijkheid door te schuiven naar de volgende president.”

Maar Biden deed in zijn toespraak wel veel moeite om de verantwoordelijkheid te spreiden. Hij had de vredesovereenkomst van de Verenigde Staten met de Taliban ook maar „geërfd” van zijn voorganger – die hij voor eens bij naam noemde – Donald Trump. De terugtrekking van Amerikaanse troepen onder Trump had volgens Biden geleid tot „de militair gezien sterkste Taliban sinds 2001”.

Lees ook VS blijken machteloos. Wiens schuld is de chaos in Afghanistan?

Biden was snoeihard over de Afghanen en hun regering. Hij had in juni nog bij president Ghani aangedrongen op de bestrijding van corruptie en het smeden van nationale eenheid. Hij zou zijn land moeten voorbereiden op de tijd na het vertrek van de Amerikanen. „Niets van dat alles heeft hij gedaan.” Dat de ineenstorting van Afghanistan zich „sneller dan we hadden verwacht” had voltrokken, weet Biden ook aan de Afghaanse regering en het leger.

Kritiek

Biden kreeg na afloop van twee kanten kritiek. Republikeinse politici vonden de terugtrekking van Amerikaanse troepen op zichzelf al een slechte beslissing. Sommigen vonden dat al toen president Trump die aankondigde, anderen voegden zich nu pas in het koor. Die kritiek zal Biden nauwelijks zeer doen. Hij is al sinds 2009 consistent in zijn opvatting dat het zinloos is om Amerikaanse troepen langer in Afghanistan te houden. Maandag onderstreepte hij wat twintig jaar geleden de reden was om Afghanistan binnen te vallen: om de daders achter de aanvallen van 11 september te pakken en om terreurnetwerk Al Qaida te breken. Beide doelen zijn al tien jaar geleden verwezenlijkt, zei Biden. „We gingen niet naar Afghanistan om het land weder op te bouwen.”

Kritiek van zijn eigen partijgenoten en progressieve Amerikanen zal harder aankomen. Zij verwijten hem vooral de uitvoering van een besluit waarmee ze het in principe eens zijn: de chaos bij de terugtrekking en de achteloosheid waarmee lijkt te worden omgesprongen met Afghanen die de internationale troepenmacht jarenlang hebben geholpen.

In zijn toespraak ging Biden kort in op de kritiek dat de Amerikanen nu pas ernst maken met de evacuatie van die Afghanen. Volgens hem wílden sommigen eerder niet weg. En de regering-Ghani zou hem hebben gevraagd te wachten met evacuatie om het moreel niet te schaden.

We gingen niet naar Afghanistan om het land weder op te bouwen.

Joe Biden

De cynische uitleg kwam dit weekend van Laurel Miller, tussen 2013 en halverwege 2017 (dus onder Obama én Trump) speciaal gezant voor Afghanistan en Pakistan bij Buitenlandse Zaken. Zij zei in The Washington Post dat ze het idee had dat de regering-Biden de snelle opmars van de Taliban had ingecalculeerd in haar scenario’s. „Het is betreurenswaardig, maar het was verdisconteerd als een uitkomst die acceptabel is.”

De uitspraken van minister Tony Blinken van Buitenlandse Zaken dit weekend passen goed bij die kille rekensom. Hij was door Biden naar de zondagse tv-shows gestuurd om de eerste klappen op te vangen. Blinken onderstreepte daar dat een meerderheid van de Amerikaanse bevolking het besluit van de president steunt.

Volgens een recente peiling is 70 procent van alle Amerikanen het eens met de terugtrekking van de troepen uit Afghanistan. Ook onder de Republikeinse achterban is er een meerderheid van 56 procent voor.

Schade

Als er voor Biden en de Democratische Partij electoraal geen nadeel kleeft aan de overwinning van de Taliban, wat zal dan wél de schade blijken te zijn voor de president en de Verenigde Staten?

Bijna twee jaar geleden onthulde The Washington Post geheime documenten over de oorlog in Afghanistan, waaruit bleek dat de legertop en achtereenvolgende Amerikaanse regeringen jarenlang te optimistische berichten over de situatie naar buiten hadden gebracht, terwijl zij zich intern grote zorgen maakten.

Biden onderstreepte dat hij „eerlijk” wilde zijn tegen de Amerikanen. Maar nieuwszender CNN herinnerde zondag fijntjes aan een uitspraak van de president in juli. „Er zal zich geen situatie voordoen waarin je ziet dat mensen van het dak van de ambassade moeten worden gehaald” – een verwijzing naar het smadelijke einde van de Vietnamoorlog. „Dat de Taliban iedereen onder de voet lopen en het hele land bestieren, is uitermate onwaarschijnlijk.”

Tot afgelopen weekend bleef het Witte Huis stug volhouden dat het tij nog te keren was. Vrijdag wees een woordvoerder van het ministerie van Defensie journalisten nog op de „voordelen” die het Afghaanse regeringsleger had boven de rebellen: ze waren met meer en hadden vooral een luchtmacht met geavanceerde Amerikaanse apparatuur. Zaterdag toonden twitteraccounts filmpjes van Talibanstrijders die op het vliegveld van Kandahar Amerikaanse Black Hawk-helikopters hadden buitgemaakt op het regeringsleger.

Ook deze regering probeerde dus tot het laatst de situatie rooskleuriger voor te stellen dan ze was. De vraag is of Biden zijn juli-uitspraak zelf geloofde of dat hij welbewust loog, in commissie met het Pentagon.

Betekent de terugkeer van de Taliban ook een wederopstanding van moslimextremistische organisaties van Al Qaida of IS in Afghanistan? De mantra van de Amerikaanse regering is dat die terroristen niet meer de kracht van voorheen hebben. Ze belooft „van achter de horizon” een oogje in het zeil te houden in Afghanistan, met verkenningsvluchten vanuit bases bij de Arabische bondgenoten, een inlichtingennetwerk dat van veraf levend moet worden gehouden. Of dat een alternatief is voor de aanwezigheid ter plekke, moet nog blijken. Dat de Amerikanen het gevaar van terreur serieus nemen, bleek wel uit berichten over een vertrouwelijke briefing van enkele senatoren afgelopen zondag. Toen aan generaal Milley werd gevraagd of het dreigingsniveau, dat hij in juni nog op ‘gemiddeld’ schatte, nu omhoog moet, zei hij: „Ja”, zo onthulde nieuwssite Axios.

Hier en daar werd geopperd dat de overwinning van een licht bewapend leger van wilskrachtige orthodoxe moslims op een door Amerika uitgerust en getraind leger, een even krachtige propagandaboodschap zou kunnen zijn voor extremisten in de rest van de wereld, als het IS-kalifaat destijds.

Lees ook Wie zijn de Taliban en wat willen ze in Afghanistan?

Vaststaat dat de afgelopen week, culminerend in beelden van de wanhopige mensenmassa op het vliegveld, één lange tv-uitzending over de Amerikaanse machteloosheid is geweest. Bondgenoten zullen met gemengde gevoelens hebben gekeken naar de bereidheid van de VS om ineens een heel land op te geven. Bondgenoten én rivalen zullen zich hebben verbaasd over de chaotische aanpak van Joe Biden. Was dit de man die zijn presidentscampagne stoelde op zijn buitenlandervaring ? Die had beloofd na de grillen van Trump de sterke, kalmerende Amerikaanse invloed op de wereldpolitiek te zullen herstellen?

Biden zelf had in zijn toespraak in april het verband gelegd met de noodzaak om de „flinke competitie van een toenemend assertief China” te beantwoorden. Tegen zijn critici zei hij toen: „Zij willen dat we blijven vechten in Afghanistan omdat terugtrekking Amerika’s geloofwaardigheid zou schaden en invloed in de rest van de wereld zou verzwakken. Volgens mij is het precies omgekeerd”, zei Biden. De komende maanden en jaren zullen het leren.