Opinie

Over einde oorlog moet net zo nagedacht als over het begin

Afghanistan

Commentaar

Eén ding kan met zekerheid worden gezegd over de afgelopen dagen: over het einde van de westerse aanwezigheid in Afghanistan is onvoldoende nagedacht. De exit is faliekant mislukt. 7.128 dagen zaten er tussen de eerste Amerikaanse militaire actie onder de noemer Operation Enduring Freedom, en de aankondiging in april dit jaar dat Operation Freedom’s Sentinel, de opvolgende missie, ten einde zou komen. Dat was voorzien op de symbolische datum van 11 september, twintig jaar na de aanslagen op de VS door Al-Qaida. Dan zouden de laatste Amerikaanse troepen Afghanistan hebben verlaten.

Tien dagen had de Taliban nodig om de ene na de andere provinciestad te veroveren op het Afghaanse leger. Nog voor de Amerikanen en andere westerse troepen officieel waren vertrokken, viel ook hoofdstad Kabul in de handen van de Taliban. Van het tweeledige doel van Enduring Freedom – vernietig Al-Qaida en bevrijd Afghanistan van de Taliban – is onduidelijk of het eerste volledig is gelukt en of de terreurorganisatie nu in de chaos niet herrijst. Het tweede doel is overduidelijk mislukt.

Lees ook: De Taliban willen alleen verder regeren

Of het besluit om na twintig jaar Afghanistan aan de Afghanen te laten het juiste was, kan en zal nog lang worden gediscussieerd. Net als over de vraag of de chaos van de afgelopen dagen nu juist isolationisten of interventionisten in de kaart zal spelen.

Feit is dat de Afghanen die al die jaren hielpen bij de verwezenlijking van de achtereenvolgende missies niet meer dan een postscriptum zijn geweest bij de plannen voor terugtrekking, terwijl zij al die tijd met gevaar voor eigen leven westerse troepen hielpen. In allerijl worden nu luchtbruggen opgezet om tolken, chauffeurs, bewakers, fixers en anderen uit Afghanistan weg te halen.

Interventies brengen verantwoordelijkheden met zich mee. Twee maanden geleden omarmde het Nederlandse kabinet een Kamermotie met als principe ‘no man left behind’. Toen het al te laat was voor bureaucratisch getreuzel, veteranenorganisaties vroegen al tijden om haast te maken met asielprocedures.

Lees ook: Afghaans ambassadepersoneel begrijpt niet waarom Nederland zo lang wachtte met evacuatie

Feit is ook dat de Afghanen die van Afghanistan een ander land wilden maken, nu vrezen voor hun leven. „Van binnen blijf ik tegen mijzelf herhalen dat ik niets slechts heb gedaan en dat er hopelijk geen consequenties zijn voor het deelnemen aan de regering”, zei de minister van Onderwijs, Rangina Hamidi, tegen de BBC .

De pijnlijke conclusie is dat de VS en hun bondgenoten niet in staat zijn geweest de koers van Afghanistan blijvend te beïnvloeden. Dat is een les die eerder is getrokken, zie Vietnam. Het Afghaanse leger bleek niet opgewassen tegen de vijand, de president verliet het land, een vredesakkoord bleef al die jaren uit.

Dat maakt dat Bidens beslissing een einde te maken aan deze ‘forever war’ weleens grotere gevolgen kan hebben dan de chaos nu. Deze exit laat zien dat er niet alleen een grens zit aan het westerse vermogen een land te modelleren naar westerse ideeën, maar ook aan het westerse vermogen macht te laten gelden. De VS zijn niet meer oppermachtig, de American Dream niet meer exporteerbaar.

Bovenal is het buitengewoon tragisch wat de Afghanen nu overkomt. De les moet dan ook zijn: over het einde van een oorlog moet net zo hard worden nagedacht als over het begin.