Opinie

Grote wereldvragen, klein Haags gedrag

Tom-Jan Meeus

De grote vragen van deze tijd – klimaat, corona, Afghanistan – zijn grensoverschrijdend. Je kunt ze natuurlijk nationaal definiëren: gaat het vaccineren hier goed, pakt het kabinet de CO2-uitstoot genoeg aan, helpt Defensie de Afghanen die eerder ‘ons’ hielpen? Maar in geen van deze crises is effectief optreden van Den Haag het einde van het verhaal. Dat vereist broederschap op wereldschaal.

Dus het is wel bevreemdend dat de Haagse politiek al een dag of 150 met zichzelf bezig is. Het heet kabinetsformatie – maar geformeerd hebben ze nog niets, laat staan een kabinet.

Maandag bleek dat ook vier weken Deltavariantvakantie weinig hebben uitgehaald. Sigrid Kaag (D66) herhaalde in het AD dat zij samenwerking van VVD, D66 en CDA met PvdA en GroenLinks wil. CDA en VVD wijzen een coalitie met twee linkse partijen juist af, hun voorkeurspartner is de ChristenUnie. Beide kampen verwijten elkaar onbeweeglijkheid. Jij-bakken in het vacuüm van het eigen onvermogen.

Iemand moet dus een list bedenken, en een oplossing die circuleert is dat PvdA en GroenLinks een gezamenlijke fractie vormen. Mark Rutte zegt dat hij wel met één linkse partij wil regeren; twee linkse partijen verstoren volgens hem het evenwicht in de ministerraad. Dat bezwaar gaat dan niet langer op. Al heb je evengoed linkse politici die denken dat VVD en CDA überhaupt niet met links in zee willen.

Complicatie is ook dat CU-voorman Gert-Jan Segers pas wil meepraten als er geen andere opties resteren. Dit vereist mogelijk dat VVD, CDA tóch met PvdA en GroenLinks gaan onderhandelen – om de gesprekken te laten klappen. Maar zoals een betrokkene maandag zei: „Wel een gevaarlijk spelletje.”

Intussen, dit hoort bij slepende formaties, hoor je meer speculaties over de bezetting van ministersposten. Uiteraard staat nog niets vast. Maar een interessante optie die je in meer partijen opvangt: Sigrid Kaag minister van Financiën. De laatste vicepremier die daarna naar het Torentje doorstootte, Wim Kok (PvdA) in 1994, bezette die post daarvoor ook.

Ook valt op hoe meningsverschillen vaak weinig voorstellen. Zo kan aangescherpt klimaatbeleid vermoedelijk gehaald worden met hogere CO2-belasting voor de industrie. Ongewenst gedrag duurder maken. Een marktmechanisme dat voldoet aan sommige definities van ‘neoliberalisme’ maar dat als principe (de vervuiler betaalt) ook wordt omarmd door partijen als de PvdD, GroenLinks en de PvdA.

Politici doen graag ingewikkeld over coalitievorming, maar in de praktijk is het dat zelden: deze ellenlange exercitie is geen onmacht maar vooral een tactische keuze. Het verklaart ook het lage ideologische gehalte van de Haagse fabriek – en de kleine rol die de wereld buiten Nederland daarbij speelt.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft elke dinsdag op deze plek een column.