China reageert op de val van Kabul: ’De doodsklok voor de Amerikaanse hegemonie’

Reactie China Beijing schildert de VS af als een onbetrouwbare partner, en wil chaos in Afghanistan voorkomen om geen ruimte te geven aan Oeigoerse extremisten.

De Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi ontving eind juli de tweede man van de Taliban in Tianjin.
De Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi ontving eind juli de tweede man van de Taliban in Tianjin. Foto Li Ran/Xinhua/AP

‘Met de val van Kabul luidt de doodsklok voor de hegemonie van de Verenigde Staten”, zo luidde de kop boven een commentaar maandag van het Chinese staatspersbureau Xinhua. Volgens China is dat maar goed ook: de Amerikaanse overheersing heeft de wereld nu wel genoeg schade toegebracht. Het moment is aangebroken voor een nieuw tijdperk. Een tijdperk waarin de VS minder, en China meer te vertellen heeft.

Lees ook: Moskou praat met Taliban en scoort politiek in strijd met VS

China is niet blij dat de VS Afghanistan zo halsoverkop hebben verlaten, maar publicitair is het wel mooi meegenomen. China wil de val van Kabul vooral gebruiken om andere landen in de regio ervan te overtuigen dat hun hetzelfde kan overkomen als ze te veel op de VS rekenen: de VS zijn immers geen betrouwbare partner, zo blijkt keer op keer.

„De val van Kabul markeert de ineenstorting van het internationale imago en van de geloofwaardigheid van de Verenigde Staten”, schreef Xinhua ook. „Keer op keer wordt bewezen dat de VS de grootste exporteur zijn van onrust, en dat hun hegemonische beleid, waarin zij hun eigenbelang plaatsen boven dat van de wereld, te veel menselijke tragedies heeft veroorzaakt.”

Het verkeerde paard

Een belangrijke groep landen waartegen China zich met zijn betoog over Afghanistan richt, is de zogeheten Quad. Japan, India, Australië en de VS hebben zich daarin verenigd om zich effectiever teweer te kunnen stellen tegen de toenemende Chinese assertiviteit in de Zuid-Chinese Zee en de Indo-Pacific.

China ziet dat als behoorlijk bedreigend. Beijing zoekt dan ook al langer naar een manier om de landen van de Quad uit elkaar te drijven. De hoop van China is dat de roemloze aftocht van de VS de andere leden van de Quad ervan kan overtuigen dat ze met de VS op het verkeerde paard wedden.

Maar het gaat zeker ook om Taiwan, een de facto onafhankelijke eilandstaat voor de kust van China. China wil Taiwan vroeg of laat, goedschiks of kwaadschiks, weer onder Chinees gezag brengen en legt daarbij steeds meer urgentie aan de dag.

China wil de Taiwanezen ervan overtuigen dat de VS Taiwan gebruiken als een geopolitieke pion die ze indien nodig zullen opofferen, net zoals ze met Afghanistan deden. „Gisteren Saigon, vandaag Afghanistan, morgen Taiwan?”, citeert de aan de Communistische Partij gelieerde Global Times een niet nader genoemde internetgebruiker uit Taiwan.

Toch is China niet blij met het chaotische en overhaaste vertrek van de VS en hun bondgenoten. Beijing vertrouwt de fundamentalistische Taliban niet en houdt zijn hart vast: wordt Afghanistan nu een failed state, waar ook Oeigoerse terreurgroepen die het gemunt hebben op China vrij kunnen opereren?

China doet er veel aan om dat te voorkomen. Het is de belangrijkste reden waarom China contact onderhoudt met de Taliban, anders dan de VS en Europa lang deden. China ziet de Taliban als een niet te vermijden machtsfactor: alleen als je (ook) met de Taliban werkt, kun je invloed uitoefenen op de toekomst van Afghanistan. In tegenstelling tot de VS heeft het Chinese ambassadepersoneel Kabul niet verlaten. Pan Guang, een Afghanistan-expert van de Academie voor Sociale Wetenschappen van Shanghai, sprak tegenover de Global Times zelfs van de mogelijkheid om een VN-Vredesmissie voor Afghanistan op te tuigen als de Taliban er niet in slaagt om de veiligheid in Afghanistan te handhaven.

China is altijd in contact met de Taliban gebleven. De minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi ontving eind juli de tweede man van de Taliban zelfs met bijna presidentiële eer in de havenstad Tianjin, mogelijk vanuit de kennis dat een machtsovername niet lang meer op zich zou laten wachten.

Wang heeft aangegeven dat China Afghanistan wil helpen met de wederopbouw, maar onder voorwaarden. De Taliban moeten op China gericht terrorisme vanaf Afghaans grondgebied verbieden en voorkomen, en een nieuwe regering mag niet louter bestaan uit Taliban.

Lees ook: Er heerst een ongemakkelijke stilte in de straten van Kabul

De VS zien in dat China nu een nog onmisbaarder speler in de regio is geworden. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken belde maandag met Wang Yi. Xinhua meldde dat Wang heeft aangegeven dat China wil samenwerken met de VS, maar tegen een prijs. De VS moeten zich minder agressief opstellen tegenover China. Ook wil Wang dat de VS de East Turkistan Islamic Movement (ETIM) weer op de lijst van terreurgroepen zet. De ETIM is een Oeigoerse extremistische organisatie die zich zou inzetten voor de afscheiding van de West-Chinese regio Xinjiang van China. Volgens de VS is de ETIM al jaren niet meer actief, en daarom haalden zij de organisatie in 2020 van hun officiële lijst van terroristische organisaties af. De ETIM kwam op die lijst na de aanslagen op de Twin Towers in 2001. Dat gebeurde op aandringen van China. De VS gaf toe, vooral in de hoop dat China de VS dan zouden willen helpen bij hun internationale strijd tegen het terrorisme. Wang sprak maandag ook met de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov. Zij kondigden aan hun onderlinge coördinatie in het gebied te versterken, om zo hun belangen in Afghanistan effectiever veilig te kunnen stellen.