CBS over arbeidsmarktcijfers: meer vacatures dan werklozen

Arbeidsmarkt De enorme spanning die op de arbeidsmarkt is ontstaan komt door de structurele vergrijzing, en kreeg een extra duw door de coronacrisis.
Er kwamen vooral meer vacatures vrij in de horeca, IT-sector en de zorg.

Door een recordgroei van het aantal openstaande vacatures zijn voor het eerst in vijftig jaar meer vacatures dan werklozen in Nederland. Dat zegt hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op basis van de laatste arbeidsmarktcijfers. In het afgelopen kwartaal stonden tegenover iedere 100 werklozen 106 vacatures open, waarmee de spanning op de arbeidsmarkt historisch hoog is opgelopen.

Sinds het CBS de spanning op de arbeidsmarkt vanaf 2003 per kwartaal meet, is het niet voorgekomen dat er meer vacatures dan werklozen waren in Nederland. „Maar sinds 1971 is er niet één jaar geweest dat het aantal openstaande vacatures ook maar in de buurt kwam van het aantal werklozen”, zegt Van Mulligen. Dat de krapte op de arbeidsmarkt zo snel oploopt, is volgens hem deels incidenteel: door de coronacrisis is het aantal arbeidsmigranten onverwachts sterk afgenomen, en zijn tegelijkertijd een hoop banen en bedrijven in leven gehouden door overheidssubsidies, zoals de NOW-steunregeling.

Van Mulligen: „Een deel van deze bedrijven zou anders mogelijk failliet zijn gegaan, de zogenoemde zombiebedrijven, waardoor hun werknemers elders een baan hadden gevonden. Die optie valt weg en dat verhoogt de krapte.” Het CBS verwacht daarnaast dat het terugvallen van het aantal arbeidsmigranten tijdelijk is, en dat wanneer zij terugkomen de krapte op de arbeidsmarkt dus weer zal afnemen.

Maar de hoofdoorzaak van de spanning op de arbeidsmarkt is de vergrijzing. Het aantal mensen boven de pensioenleeftijd stijgt sneller dan het aantal mensen daaronder, vooral door de sterk vergrijzende sectoren onderwijs en overheid. In alle sectoren gaat de gemiddelde leeftijd omhoog, blijkt uit de cijfers, maar in deze twee sectoren is die stijging het hoogst. Het resultaat hiervan is dat het werkende deel van de bevolking alsmaar kleiner wordt.

Recordaantal vacatures

Eind juni stond een recordaantal vacatures open: 327.000. Dat zijn er 82 duizend meer dan aan het einde van het eerste kwartaal van dit jaar, een toename die liefst ruim driemaal zo groot is als de vorige recordgroei medio 1999. De meeste vacatures staan open in de drie bedrijfstakken handel (65 duizend), zakelijke dienstverlening (52 duizend) en de zorg (45 duizend), die samen goed zijn voor de helft van alle openstaande vacatures. Het totaal aantal banen nam toe met 133 duizend. Er kwamen flink meer werknemersbanen bij (124 duizend) dan zelfstandigenbanen (9 duizend). Wel is nu ruim een op de vijf banen in Nederland een zelfstandigenbaan, wat óók een record is.

De vacaturegraad, oftewel het aantal openstaande vacatures per duizend banen, is het hoogst in de horeca. Aan het einde van juni - twee maanden nadat de horeca weer stapsgewijs open ging - waren er in deze bedrijfstak 82 vacatures op elke duizend werknemersbanen. In absolute zin gaat het om een verdubbeling van het aantal vacatures naar 27.000. „Verrassend”, zegt Van Mulligen. „Dit is toch een sector die nog niet alle problemen achter zich heeft gelaten. Aan de andere kant zijn er veel werknemers door de coronacrisis verdwenen, een deel van hen is teruggekeerd, anderen zijn werkloos of hebben elders een baan gevonden. Het gaat vaak om flexibele ongeschoolde banen zoals in de bediening, maar in de keuken is dat met geschoold en vaak vast personeel wel anders.”