‘De aardkorst bij Haïti is verbrokkeld en staat onder grote spanning’

Richard Wessels | geoloog In 1770 werd dezelfde plek op Haïti getroffen door een aardbeving. „Is dat toeval? Of zit er een patroon in de aardbevingen?”

Een soldaat ruimt puin na de aardbeving in Les Cayes, een stad in het westen van Haïti.
Een soldaat ruimt puin na de aardbeving in Les Cayes, een stad in het westen van Haïti. Foto Ralph Tedy Erol / REUTERS/

De aardbeving die Haïti twee dagen geleden trof, is in meerdere opzichten bijzonder, zegt geoloog Richard Wessels. Hij promoveerde in 2018 aan de Sorbonne Université op de tectoniek van de regio – tegenwoordig is hij verbonden aan de Universiteit Utrecht. Om dat te verduidelijken mailt hij kaarten van de breuklijnen in het gebied.

Kun je eerst uitleggen hoe het gebied er tectonisch uitziet?

„Er liggen drie aardplaten. Net onder Haïti en de Dominicaanse Republiek bevindt zich de Caribische Plaat. Die beweegt naar het oosten. Ten noorden en ten zuiden van die plaat liggen respectievelijk de Noord-Amerikaanse en de Zuid-Amerikaanse Plaat. Die twee bewegen naar elkaar toe. Denk aan een ketchupfles die je samenknijpt. Het gebied ertussen wordt als het ware weggeknepen.

„Haïti en de Dominicaanse Republiek liggen in een zone tussen de Noord-Amerikaanse Plaat en de Caribische Plaat. Het is alsof de aardkorst in die zone is verbrokkeld. Want daar vinden we kleinere platen, zogeheten microplaten. We denken een stuk of vier. Dat het zo verbrokkeld is, komt omdat het onder grote spanningen staat.”

En waar vinden in dit gebied de aardbevingen plaats?

„Aardbevingen vinden vaak plaats langs breuklijnen. Er lopen er in dit gebied twee grote. Net boven Haïti loopt er een, dat is de breuklijn die het zuiden van de Noord-Amerikaanse Plaat markeert. De tweede breuklijn loopt dwars door het zuidelijk deel van Haïti. Hij loopt door naar de Dominicaanse Republiek en buigt dan iets naar het zuiden af. Die markeert het noorden van de Caribische Plaat.

„Maar de aardbeving nu bevond zich niet óp de breuklijn, maar een klein stukje ervan af. We denken dat er ook nog kleinere breuklijnen liggen, satellietbreuken, die we nu nog niet kennen. Datzelfde geldt voor de dramatische aardbeving in 2010, waarbij meer dan 200.000 doden vielen. Die vond ook niet op, maar vlakbij de zuidelijke breuklijn plaats.

„De afgelopen eeuwen wisselde de activiteit. Vanaf 1615 vond een serie aardbevingen plaats bij de zuidelijke breuklijn over een periode van zo’n twee eeuwen. Daarna volgde ongeveer een eeuw lang alleen maar aardbevingen bij de noordelijke breuklijn. Sinds 1962 zien we de aardbevingen weer vooral bij de zuidelijke breuklijn.”

Hoe kan dat?

„Langs zo’n breuklijn bouwt zich spanning op, omdat de aardkorst aan weerszijden een andere kant op beweegt. Op een gegeven moment wordt ergens de spanning te hoog, en verschuiven stukjes aardkorst ten opzichte van elkaar. Wat een aardbeving geeft. De spanning is er dan op dat stukje vanaf. Maar het verhoogt tegelijkertijd ook de stress even verderop. Zo krijg je een sequentie van aardbevingen.”

Is er verder nog iets opvallends aan de aardbevingen?

„Uit historische, geschreven bronnen weten we dat er in 1751 en 1770 ook aardbevingen waren, bij die zuidelijke breuklijn. Die van 1751 was vlak bij de plek waar de beving van 2010 plaatsvond. En de beving in 1770 vond ongeveer op dezelfde plek plaats als de beving nu.”

Wat wil dat zeggen?

„De vraag is: is dat toeval? Of kunnen we een patroon ontdekken in de aardbevingen? Dat moeten we verder onderzoeken.”

De aardbeving nu is zwaarder dan die in 2010, maar telt waarschijnlijk veel minder slachtoffers. Hoe kan dat?

„Die in 2010 vond plaats vlak bij de hoofdstad Port-au-Prince, waar een miljoen mensen wonen. Maar of de aardbeving nu minder slachtoffers telt moeten we afwachten. In 2010 begon het ook met een paar honderd doden. De communicatie is traag.”

Hoe kan Haïti de mensen beter beschermen?

„Je zou zeggen, aardbevingsbestendige huizen bouwen. Zoals in Japan. Als deze aardbeving daar was gebeurd, was er waarschijnlijk geen dode gevallen. Maar Haïti is het armste land op het westelijk halfrond. En het bestuur laat ook te wensen over. Ik zou niet weten waar je moet beginnen.”