Opinie

Wapenstroom VS in jaren 80 hielp Taliban aan de macht

De Afghaanse catastrofe van vandaag heeft haar oorsprong in de Sovjetinvasie en Amerika’s Koude-oorlogreactie, schrijft .

Dwars

Heeft u Charlie Wilson’s War gezien? Voor wie niet: de dramatische filmversie van het waargebeurde verhaal van de met dames en drank gevoede inspanningen van de Amerikaanse Democratische Afgevaardigde Charlie Wilson om de Afghaanse mujahedeen van wapens te voorzien. De islamitische strijders waren het gevecht aangegaan met de Sovjettroepen die het land met Kerst 1979 binnenvielen om het zittende marxistische bewind in Kabul overeind te houden. President Carter had de rebellen, een zootje ongeregeld, stiekem al wat tweedehandse wapens van Russische en Chinese makelij gestuurd, en zijn Carterdoctrine afgekondigd: dat Amerika zo nodig geweld zou gebruiken om elke buitenlandse (lees Sovjet)bedreiging van zijn belangen in de Perzische Golf te verdedigen. En kijk op de kaart, in Afghanistan waren de Russen al aardig op weg naar de Golf natuurlijk.

Dus méér wapens, niet zozeer vóór Afghanistan als wel tegen de Sovjet-Unie. Reagan werd president en stuurde nóg meer wapens. Maar Charlie Wilson zat er pas echt achterheen. Hij jutte het willige (Koude Oorlog!) Congres op om de defensiebegroting te verhogen en veel meer geld uit te trekken „om de zaak van de vrijheid te bevorderen”. De zaak van de vrijheid waarin zich overigens intussen ook de Palestijn Abdallah Azzam had gemengd, de ideologische vader van de buitenlandse strijder voor de ware islam, die de wereld Al-Qaida naliet.

Ja, ik waag me een keertje buiten mijn grenzen, Afghanistan ligt niet in het Midden-Oosten. Maar de krant stuurde me in januari 1980 naar Kabul en ik heb daar een levenslange belangstelling voor het land aan overgehouden. Ik zie nog de Afghaanse regeringssoldaten voor me, hand in hand en met een bloem achter het oor, toen evenmin als nu van die vechters. Ik interviewde over de grens in Pakistan ook Afghaanse rebellenleiders, van royalisten tot en met de extremist Hekmatyar, allemaal openlijk minstens even vijandig tegen elkaar als tegen de Sovjetbezetters. En corrupt. Heel leerzaam.

De Afghaanse catastrofe van vandaag begon niet met de Amerikaanse invasie van Afghanistan in 2001 in reactie op de aanslagen van 9/11, maar met de Sovjetbezetting en die onstuitbare wapenstroom van de jaren tachtig. Let op: alle wapens werden verdeeld door buurland Pakistan, dat in vermeend eigen belang de radicaalst-islamitische rebellengroepen bevoordeelde – waaruit uiteindelijk de Taliban tevoorschijn kwamen. Hoe radicaler, hoe beter de vechters immers. Washington liet het gewoon gebeuren. De levering van de van de schouder af te schieten stingerraket, vanaf 1986, gaf de doorslag tegen de Sovjethelikopters en betekende het begin van het einde van díe oorlogsronde. De laatste Sovjetmilitairen gingen in februari 1989 naar huis.

We won!” telegrafeerde de CIA-man die in Pakistan de Amerikaanse operatie in duistere banen leidde aan zijn hoofdkwartier, lees ik in Losing the Long Game van Philip Gordon, een boek waarop ik een andere keer terugkom. Maar wat voor overwinning: het begin van een verbitterde oorlog tussen al die tot de tanden bewapende rebellenleiders; een oorlog die in 1996 het eerste Talibanbewind produceerde dat weer Al-Qaida faciliteerde dat vanuit zijn Afghaanse kampen 9/11 bedacht en de Amerikaanse invasie van 2001 losmaakte.

Jullie hebben Frankensteins monster tot leven gebracht, zei de Pakistaanse premier Benazir Bhutto in 1989 in Washington tegen president Bush sr. En gelijk had ze.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.