Opinie

Aanzuigende werking is drogreden bij het weren van Afghanen

Asielbeleid Nederland zegt dat toelating van Afghaanse vluchtelingen leidt tot de komst van meer asielzoekers. Volgens is dat onjuist.
Afghaanse militairen en ambtenaren verlieten donderdag de stad Kandahar terwijl de Taliban daar strijd leverde met het Afghaanse leger.
Afghaanse militairen en ambtenaren verlieten donderdag de stad Kandahar terwijl de Taliban daar strijd leverde met het Afghaanse leger. Foto Sidiqullah Khan / AP

De migratieministers van zes EU-lidstaten, waaronder Nederland, luidden op 5 augustus in een brief aan de Europese Commissie de noodklok over de oproep van de Afghaanse overheid om voor een periode van drie maanden de gedwongen terugkeer van Afghanen uit Europa op te schorten. Dat kan zo maar niet, klagen de ministers. Bovendien, zo schrijven ze, is het „stoppen met de terugkeer een verkeerd signaal en zal het waarschijnlijk nog meer Afghaanse burgers motiveren om hun huis te verlaten en naar de EU te gaan”. Om daar in een moeite door aan toe te voegen: „Het moet daarom ons gemeenschappelijk belang en de hoogste prioriteit zijn dat met name Afghaanse staatsburgers die ernstige misdaden hebben begaan, de EU moeten verlaten.”

Afghanistan is niet bepaald een stabiel land. De situatie is nog zorgwekkender geworden door de oprukkende Talibanmilities na de terugtrekking van de Amerikaanse troepen en die van hun NAVO-bondgenoten. Een van de gevolgen daarvan is dat een substantieel aantal Afghanen hun heil ergens anders zoekt, in eigen land of daarbuiten. In zo’n situatie is het niet verwonderlijk dat de Afghaanse overheid aan het buitenland laat weten even geen behoefte te hebben aan de opvang van onvrijwillig teruggestuurde Afghanen.

Absurde noodkreet

In de afgelopen tien jaar hebben zo’n 650.000 Afghanen in Europa om asiel gevraagd; dat is nog geen 2 procent van de Afghaanse bevolking. Oh ja, 10.000 deden dat in Nederland. Europa met een half miljard inwoners wordt dus niet bepaald onder de voet gelopen door Afghaanse vluchtelingen en Nederland al helemaal niet: 390 asielverzoeken van Afghanen in 2020. Waarom dan toch die absurde noodkreet van zes ministers? Terwijl de Europese Commissie zelf al eerder had gesteld dat de situatie in Afghanistan zorgelijk was. Ook Amnesty International had al opgeroepen om aan dit verzoek gehoor te geven.

Lees ook: Asielzoekers zo lang mogelijk laten wachten is al jaren beleid

Afgelopen woensdag – nog geen week na de noodkreetbrief aan de Europese Commissie – stuurde staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Justitie en Veiligheid, VVD) een brief naar de Tweede Kamer waarin ze meldt dat er een moratorium wordt ingesteld. Dat betekent dat over asielverzoeken van Afghanen de eerstkomende twaalf maanden niet zal worden beslist en dat er niet zal worden uitgezet naar Afghanistan. Dat eerste was al zo omdat de IND enorm achterliep. En het laatste was ook al zo: in het afgelopen half jaar zijn geen Afghanen uitgezet en dat zal ook in het komende half jaar niet gebeuren.

Geen woord echter over haar medeondertekening van de brandbrief aan de Europese Commissie. Geen woord over haar schandalige insinuatie dat het niet meer terugsturen van uitgeprocedeerde en afgewezen Afghaanse asielzoekers „het verkeerde signaal” zou afgeven en wellicht andere Afghanen zou motiveren om naar Europa te komen.

Een vluchteling zoekt veiligheid en geen vijfsterrenhotel. Punt

Geen woord over het framen van deze groep van vluchtelingen als mensen „die ernstige misdaden hebben begaan”. Alsof de staatssecretaris in het geheel niet op de hoogte is van haar ondertekening van die brief. Wellicht dat ze er geen ‘actieve herinnering’ aan heeft?

Afkeurenswaardig gedrag

Mijn verklaring voor dit afkeurenswaardige gedrag is het spook van de aanzuigende werking. De daaraan ten grondslag liggende idee is dat asielzoekers waar ook ter wereld een rationele keuze maken voor het land waar ze naartoe willen vluchten. Alsof het een vakantietrip is. En dat die keuze vooral wordt beïnvloed door de maatregelen die in het land van ontvangst worden genomen. Dus als een land het aantrekkelijker maakt voor asielzoekers, dan komen er meer. Dientengevolge proberen alle landen van ontvangst zo luid en duidelijk mogelijk van de daken te schreeuwen dat hun land echt niet iedereen opvangt en zelfs gedwongen terugstuurt. Maar dat is helemaal geen criterium: een vluchteling zoekt veiligheid en geen vijfsterrenhotel. Punt.

De hamvraag is dan ook of het spook van de aanzuigende werking wel bestaat. Helaas voor de staatssecretaris. Onderzoek wijst herhaaldelijk uit dat het fenomeen van de aanzuigende werking niet bestaat. Ik heb daar zelf een aantal keren onderzoek naar gedaan en daarbij ook asiel uit Afghanistan onderzocht. En alhoewel ik alle beleidsmaatregelen onder de loep heb genomen die sinds 1991 zijn genomen is de conclusie simpel: er zijn geen oorzakelijke verbanden. Maar ja, politici en beleidsmakers vertellen elkaar al zo lang dat het spook wel bestaat dat het een reële bedreiging is geworden.

Kan iemand tijdens het Kamerdebat dinsdag de staatssecretaris uit deze droom helpen?