Opinie

Opkomst van anabolen en botox wijst op ongezonde en neppe Instagram-esthetiek

Lichaamscultuur

Commentaar

Hij kreeg er in korte tijd zestien kilo spier bij, vertelt Jordi ter Steege in de NRC-podcastserie Doping Doodnormaal. “Mijn arm was groter dan mijn hoofd.” Hij gebruikte anabole steroïden om sneller gepierd te worden. Hij ambieerde eerst de lichaamsomvang van rapper Tupac, en toen hij die voorbij was in spiermassa, werd zijn nieuwe ideaal het lichaam van boxer Mike Tyson. “Destijds vond ik het mooi, maar nu denk ik: wat een opgepompte Harrie,” vertelt de nu 31-jarige openhartig in de podcast.

Ter Steege is onderdeel van een groeiende groep, vaak jonge, mannen die naar anabolen en soms zelfs cosmetische chirurgie heeft gegrepen om gespierder te worden, en beter te voldoen aan het blijkbaar steeds dominanter wordende ideaalbeeld van de man als een soort extreem gespierde actiefiguur.

Hoeveel gebruikers van de verboden ‘anabolen’ er in Nederland precies zijn is onbekend. De Dopingautoriteit schat dat er zo’n 40.000 tot 50.000 gebruikers zijn, en wijst op de serieuze gezondheidsrisico’s zoals verminderde vruchtbaarheid en hart- en vaataandoeningen.

Op zichzelf is er weinig mis mee dat mensen een project maken van hun eigen lichaam. Dat mag iedereen vooral zelf bepalen over zijn eigen lijf. Bij het in vrijheid nastreven van een gelukkig leven mogen mensen zelf beschikken over hoe ze eruit zien, en misschien is het zelfs vooruitgang dat er meer manieren komen om daaraan uiting te geven. Jouw leven, jouw lichaam, jouw biceps.

Maar in sommige extreme vormen komt juist die zelfbeschikking onder druk te staan. Het zijn veelal jonge mannen en vrouwen die grote druk ervaren van ideaalbeelden en groepsmeningen. Nou is dat van alle tijden en het leren omgaan daarmee onderdeel van een gezonde ontwikkeling naar volwassenheid, maar zowel de technologische omgeving als de technologische mogelijkheden zijn wezenlijk veranderd.

De omgeving omdat de ideaalbeelden die circuleren van idolen op sociale media vaak gephotoshopt of met filters gemanipuleerd zijn. Daardoor zijn die idealen synthetischer en onrealistischer dan voorheen. Het zijn ook opvallend uniforme ideaalbeelden: voor vrouwen volle lippen, platte buiken, ronde billen, en voor mannen dikke spieren. Daarbij doemt de vraag op of dit nog individuele keuzes zijn of dat ze ontstaan onder oneigenlijke collectieve druk. Er bestaat een dwingende Instagram-esthetiek waaraan het lastig ontsnappen kan zijn voor jonge mensen. Er zijn onderzoeken waaruit blijkt dat deze druk in sommige gevallen kan leiden tot ernstige, mentale problemen zoals eetstoornissen.

De grotere technologische mogelijkheden spelen ook een rol omdat de beschikbaarheid van middelen als anabolen, botox en innovatieve vormen van cosmetische chirurgie toeneemt. Die nieuwe mogelijkheden in combinatie met de invloed van bewerkte beelden zorgen ervoor dat dit ‘Project Zelf’ soms zorgelijke vormen aanneemt. Dat is geen reden voor morele paniek, maar wel voor gerichte actie.

Er liggen naast individuele vragen ook maatschappelijke vragen voor: over het voorkomen van onomkeerbare lichamelijke en geestelijke schade aan kwetsbare mensen, over het verplichten van grotere transparantie over nepbeelden, en over de handhaving van het verbod van anabole steroïden.

Vorige maand nam het Noorse parlement een wet aan die het influencers verplicht om een label te plaatsen bij alle gesponsorde foto’s en video’s waarop de „lichaamsvorm, -grootte of huid is gewijzigd door retouchering of andere manipulatie”. In Frankrijk en Israël zijn vergelijkbare wetten in de maak. Zulke overheidsmaatregelen kunnen wellicht helpen, al moeten die ook gericht zijn op het verhogen van de mediawijsheid en de mentale weerbaarheid bij de jongeren zelf.

Als het gaat om de verspreiding van anabole steroïden, spelen nog andere ontwikkelingen die aandacht vereisen van beleidsmakers. Volgens een onderzoek door de Vrije Universiteit en Bureau Beke in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport bleek dat Nederland „een prominent productieland” van anabolen is. De anabolenhandel is ook aan het verschuiven van de sportwereld naar de georganiseerde drugsmisdaad. Dat is zorgelijk.

Maar behalve een taak voor beleidsmakers en opsporing, ligt er een opdracht voor ouders en de rest van de sociale omgeving van de mensen die zich dreigen te verliezen in hun streven naar perfectie. In het echte, ongefilterde leven horen rauwe randjes, scheve tanden en lichamen die anders zijn gevormd dan actiepoppetjes erbij. Het liefst zou je jonge en kwetsbare mensen meegeven dat hun imperfecties niet weggepoetst hoeven te worden door filters, botox of anabolen.