Opinie

Zonder werkend asielbeleid wordt de EU geen wereldspeler

Migratiegolf Litouwen

Commentaar

De migrant als wapen? De afgelopen jaren werden herhaaldelijk pogingen gedaan om de Europese Unie onder druk te zetten met doelbewust aangezwengelde illegale migratie. In de aan Marokko grenzende Spaanse exclave Ceuta werden Spaanse grensbewakers een paar maanden terug verrast door de komst van duizenden migranten, die door de zee zwemmend en met gevaar voor eigen leven om het grenshek wisten te komen.

Vorig jaar maart schrok ook Turkije er niet voor terug om de Turks-Griekse grens open te zetten. Een actie geboren uit frustratie over gebrekkige financiële steun van de EU voor Turkije, dat met 3,6 miljoen Syrische vluchtelingen binnen de landsgrenzen al een enorme inspanning moet leveren. In de migratierel met Marokko speelde behalve geld mee dat de leider van de onafhankelijkheidsbeweging Polisario in een Spaans ziekenhuis bleek te worden behandeld.

Sinds twee maanden ziet ook Litouwen de illegale migratie snel toenemen, vanuit Wit-Rusland en aangejaagd door de Wit-Russische dictator Aleksandr Loekasjenko. Aanleiding zijn de EU-sancties na de kaping van een vliegtuig met aan boord de Wit-Russische journalist en dissident Roman Pratasevitsj. Afgelopen jaar drukte Loekasjenko protesten tegen zijn regime met repressie en geweld de kop in.

Na de vluchtelingencrisis van 2015, toen meer dan een miljoen migranten in de EU aankwamen, ontstond tussen EU-landen een giftig debat over eerlijke opvang. Niet alle landen willen migranten opnemen. Sommige landen willen het wel, maar zijn arm en dus niet populair als eindbestemming. Andere landen vinden dat ze al genoeg doen, omdat ze een buitengrens van de EU bewaken. Het openen van legale routes, om illegale migratie minder aantrekkelijk te maken, blijft een heet hangijzer.

Vanuit het eigen, nationale perspectief zijn al die opvattingen vaak nog best te verdedigen, maar de Europese ambitie om een geopolitieke speler te worden gaat gebukt onder zo veel verdeeldheid. Elke autocraat lijkt inmiddels te weten dat het asielbeleid een belangrijke zwakke plek is van de EU.

Wat al een kwalijke praktijk was – het gebruik van migranten als pionnen – heeft Loekasjenko nu naar een hoger niveau getild. De migranten die de Litouwse grens overgaan, verbleven hiervoor niet in Wit-Rusland maar komen vooral uit Irak. Ze maken gebruik van de extra lijnvluchten die er opeens richting Minsk zijn gekomen en van de afschaffing van de visumplicht. Eenmaal aangekomen wordt ze geen strobreed in de weg gelegd om Litouwen te bereiken.

Precies zoals Loekasjenko hoopte, is Litouwen (2,3 miljoen inwoners) de situatie moeilijk de baas. Vorig jaar telde het minder dan honderd illegale migranten. Dit jaar zijn dat er al meer dan vierduizend. Litouwen heeft de noodtoestand uitgeroepen en besloten tot de bouw van een kilometerslang hek langs de grens – geheel in lijn met een trend die al langer in EU-landen waarneembaar is.

De EU is niet weerloos. Via diplomatieke weg wist Brussel Bagdad over te halen de vluchten naar Minsk te staken. De Europese grensdienst Frontex kon snel zestig extra mensen naar Litouwen sturen. Dat is goed nieuws, maar nog beter nieuws zou een werkend asielbeleid zijn. Alleen duidelijke afspraken over de omgang met plotselinge migratiepieken, kunnen onderlinge spanningen wegnemen en voorkomen dat de EU speelbal wordt. Daar hebben Europese burgers uiteindelijk meer aan dan wéér een hek.