Was de dood van de verwarde Sammy in Amsterdam te voorkomen?

Een jaar later De ouders van de Duitse Sammy, die een jaar geleden werd doodgeschoten door de Amsterdamse politie, leggen zich niet neer bij zijn dood. Wat als de politie hun zoon anders had benaderd?

Politieafzetting in Amsterdam-West na het neerschieten van de Duitse Sammy Baker, een jaar geleden.
Politieafzetting in Amsterdam-West na het neerschieten van de Duitse Sammy Baker, een jaar geleden. Foto GinoPress

Op een video, met een telefoon opgenomen, is een jonge gespierde man te zien. Hij draagt een boxer- short en heeft een zonnebril op zijn hoofd. Hij drukt een mes tegen zijn eigen keel. De man loopt in een Amsterdamse binnentuin, waar ook meerdere agenten zijn. Ze roepen naar hem, in het Engels, dat hij stil moet staan. Als de man in de richting van de agenten loopt, wordt achter hem een politiehond losgelaten. De hond rent hem voorbij, maar de hondengeleider slaat zijn arm om de nek van de man, en probeert hem naar de grond te werken.

Dan begint de man te schreeuwen. Hard, rauw, een oerkreet. Het wordt een worsteling, waarbij meerdere agenten betrokken zijn. Dan klinken harde knallen, de galm ervan wordt versterkt door de appartementengebouwen. Het schreeuwen houdt op, het is stil.

Het zijn beelden van 13 augustus 2020, de dag waarop de 23-jarige Duitse Sammy Baker werd doodgeschoten door de Amsterdamse politie. Hij zat op dat moment waarschijnlijk in een psychose, na een bezoek aan een coffeeshop.

Sammy Baker Foto

Nu, een jaar na zijn overlijden, willen Sammy’s ouders opnieuw aandacht vragen voor de dood van hun zoon. Zij kunnen zich niet neerleggen bij zijn overlijden omdat ze denken dat dit misschien voorkomen had kunnen worden als hij in eerste instantie anders, omzichtiger, benaderd was. „Maar we doen dit niet alleen voor onze zoon”, zegt Sammy’s moeder Justine Seewald. „We willen duidelijk maken dat er iets moet veranderen aan de omgang van de politie met kwetsbare personen, zodat dit niet nog een keer gebeurt.”

Joints en spacecake

Sammy Baker publiceerde op Instagram foto’s van zijn gespierde fitnesslijf en had daar 170.000 volgers. Daarnaast deed hij een economische studie aan de universiteit. „Het was een hele, lieve gevoelige jongen”, zegt zijn moeder. In haar huis in het Duitse Wetzlar bij Frankfurt hangen meerdere foto’s van Sammy aan de muur. Vanuit huis loopt ze geregeld de heuvel op, naar Sammy’s graf, een plek met meerdere foto’s, en kleine steentjes waar „Justice for Sammy” op staat.

In de zomerdagen van 2020 gaat hij om zijn verjaardag te vieren met vrienden naar Amsterdam. Na een bezoek aan een coffeeshop, waar Sammy softdrugs, waarschijnlijk joints en spacecake, gebruikte, gaat hij zich raar gedragen, zien zijn vrienden. Hij gaat bij ze weg, is onbereikbaar en loopt meerdere dagen verward door Amsterdam. Een psychose, denken zijn ouders nu. Hun zoon heeft die voor zover zij weten nooit eerder gehad.

Lees het artikel Was dood influencer te voorkomen?

Als de vrienden van Sammy zijn moeder alarmeren, rijdt zij in één ruk naar Nederland. Het lukt haar uiteindelijk Sammy in de stad te vinden. „Hij was paranoïde, wilde in mijn tas kijken, dacht dat hij werd gevolgd.” Dan rent Sammy weg. Korte tijd later hoort zijn moeder knallen. „Ik dacht: laat het alsjeblieft niet Sam zijn.” Later die dag vraagt de politie of Justine naar het bureau wil komen, daar hoort ze dat haar zoon is overleden. Ze krijgt het kettinkje van Sammy, dat ze sindsdien draagt. Als de politie het mes laat zien dat Sammy bij zich had, herkent ze het. Dat kreeg hij als kind. Ze noemt het „een kindermesje”, met een lemmet van zeven centimeter.

Justine Seewald en Sammy’s vader Kai Baker zeggen dat er die augustusdag veel is misgegaan. Volgens de ouders wist de politie al een dag dat hun zoon verward en vermist was, dus had die hem anders moeten benaderen. Wat was er gebeurd als zijn moeder of een psychiater erbij was betrokken toen de politie op hem af ging?

De door de ouders ingeschakelde advocaat Richard Korver wijst erop dat er voor het neerschieten van Sammy Baker een psycholance ter plaatse was, een voertuig met gespecialiseerd personeel, voor vervoer van mensen met verward gedrag. Alleen is er geen gebruik van gemaakt. „Mijn zoon was geen crimineel, maar een gewone jongen die in de war was”, zegt Justine Seewald. „Hoe kan het dat in een stad waar drugs zo vrij verkrijgbaar zijn, de politie zo met een verward persoon omgaat? Dat begrijpen we nog steeds niet.”

Mijn zoon was geen crimineel, maar een gewone jongen die in de war was

Justine Seewald Moeder van Sammy Baker

Volgens politiewetenschapper Jaap Timmer van de Vrije Universiteit is het aantal verwarde mensen dat door de politie wordt neergeschoten al jaren redelijk stabiel en schommelt het tussen een kwart en een derde van alle incidenten die voorkomen bij de politie in een jaar.

Het doet de ouders pijn dat de Amsterdamse politiechef Frank Paauw twee dagen na het incident in Het Parool stelt dat een agent door Sammy met het mes in zijn vest is gestoken, terwijl na forensisch onderzoek geen beschadigingen aan dat vest zijn gevonden. Daarom dienden de ouders in mei een klacht in tegen Paauw die nog in behandeling is.

Stekende bewegingen

Meteen na de dood van Sammy heeft de Rijksrecherche onderzoek gedaan. Op basis daarvan trekt het Openbaar Ministerie zijn conclusies.

Volgens justitie is er gewacht op een onderhandelaar van de politie, maar toen Sammy richting de agenten liep is ervoor gekozen in te grijpen. Sammy zou zwaaiende en stekende bewegingen hebben gemaakt in de richting van de bovenlichamen en de hals van drie agenten, waarop twee agenten elk twee kogels afvuurden. Er was volgens het OM geen tijd voor een waarschuwingsschot. Er moest direct geschoten worden om Sammy te stoppen. Volgens het OM kunnen de agenten gerechtvaardigd een beroep doen op noodweer, omdat ze zich genoodzaakt zagen hun collega’s te beschermen. Ze worden niet vervolgd.

De ouders van Sammy zeggen dat de agenten als eerste op hun zoon af gingen, dus dat als hij met het mes heeft gezwaaid het zelfverdediging was. En dat er geen verwondingen en beschadigingen zijn vastgesteld. Een woordvoerder van het OM zegt dat de situatie zo snel escaleerde dat de politie geen andere keuze had dan te schieten.

Volgens advocaat Korver had er breder onderzoek gedaan moeten worden naar het politiehandelen, niet slechts naar het moment van schieten. Maar zo’n onderzoek is volgens het OM binnen een Rijksrechercheonderzoek naar vuurwapengebruik door de politie „niet aan de orde.”

Om toch zo’n onderzoek te krijgen hebben de ouders een verzoekschrift ingediend bij de civiele rechter. Ze willen dat de chauffeur van de psycholance gehoord wordt en dat een politiewetenschapper en psychiater het optreden van de politie beoordelen. Uitsluitsel over dat verzoek is er nog niet.

Lees de reportage Agent: ‘Mensen in een psychose snappen hun wereld al niet, laat staan orders

De politie zegt dat het overlijden van Sammy „ontzettend triest” is en dat „niemand dit heeft gewild”, en dat de agenten naar eer en geweten hebben gehandeld.

De psycholance is niet ingezet, omdat dit pas gebeurt als de situatie veilig en onder controle is, zegt de politie. Het vest kan wel degelijk geraakt zijn door het mes, stelt de politie, al werd er geen beschadiging aangetroffen. De woordvoerder geeft wel aan dat de politie in gesprek is met zorgpartners om te kijken hoe ze beter kunnen samenwerken in acute situaties met personen met verward gedrag.

In de weken na de beslissing van het OM hebben de ouders van Sammy een gesprek gevoerd met de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema. „Ze bood haar excuses aan omdat ze ons geen condoleances had gestuurd”, zegt Seewald. „Ze kwam heel oprecht over. We zijn nu in gesprek om een herdenkingssteen te maken voor Sammy.” Ook lichten de hoofdofficier en officier van justitie het besluit om de agenten niet te vervolgen toe. Politiechef Paauw nodigt hen eveneens uit voor een gesprek, maar daar gaan de ouders van Sammy niet op in, omdat ze vinden dat er eerst breder onderzoek gedaan moet worden.

Herdenking

De herdenking van Sammy die gekoppeld is aan een demonstratie tegen politiegeweld zal vrijdagavond om half acht beginnen op de Dam. Voor Justine Seewald betekent het dat ze weer naar de stad zal gaan waar haar enige zoon werd doodgeschoten. „Ik zie er tegenop. Alles komt weer terug als ik daar ben.” Het afgelopen jaar was ze „op het laagste punt van het leven.” Ze was iedere dag bezig met wat er met haar zoon is gebeurd „Ik vecht en ik rouw, het zijn golven.”

Op Sammy’s verjaardag, op 11 augustus, heeft ze 24 heliumballonnen op een open plek losgelaten, richting de hemel. „Ik geloof in God, ik weet dat het leven op aarde niet het einde is. Dat houdt me sterk.”