Waar blijven de hemelbestormende klimaatplannen van bedrijven?

IPCC-rapport Ja, het alarmerende IPCC-rapport zorgt voor extra ‘urgentie’, zeggen bedrijven en beleggers. Maar vergaande nieuwe doelen? Die zijn er niet meteen. „We gaan hier niet direct veel harder van lopen, want we zijn al continu met verduurzaming bezig.”

Vervuiling en illegale olieraffinaderijen in de Nigerdelta in Nigeria. Lekkende pijpleidingen van Shell zorgen voor grootschalige vervuiling in het gebied.
Vervuiling en illegale olieraffinaderijen in de Nigerdelta in Nigeria. Lekkende pijpleidingen van Shell zorgen voor grootschalige vervuiling in het gebied. Foto Robin van Lonkhuijsen/Hollandse Hoogte/ANP

Moet je tegenwoordig nog blij zijn als je vastgoed hebt in Miami? Of kun je dat als belegger maar beter zo snel mogelijk verkopen? De risico’s worden steeds groter, als de zeespiegel verder stijgt. En dan beter nú verkopen, dan straks als misschien niemand het meer wil hebben.

Dit soort ongemakkelijke vragen beginnen op te doemen bij PGGM. De grote Nederlandse pensioenuitvoerder bezit vastgoed in de kuststad in Florida. „We zijn niet aan het panikeren”, zegt Piet Klop, hoofd verantwoord beleggen bij PGGM. „Maar we tellen wel onze knopen. Je moet slimmer zijn dan je buurman.”

Hoe reëel dit soort klimaatrisico’s zijn voor bedrijven en beleggers werd deze week nog duidelijker in het alarmerende nieuwe IPCC-rapport. Geen plek op de wereld is nog veilig voor de gevolgen van klimaatverandering, zeker nu de snelheid van de opwarming alleen maar toeneemt. De risico’s gelden voor Miami, maar ook dichter bij huis volgen de rampen elkaar snel op. Vorige maand nog de overstromingen in Limburg, België en Duitsland. Nu bosbranden en recordtemperaturen in het Middellandse Zeegebied.

Hoewel de conclusies van het IPCC eigenlijk niet nieuw zijn, zegt Klop, zorgen die wel voor „extra urgentie” bij PGGM, dat zo’n 250 miljard euro beheert. De pensioenuitvoerder van Pensioenfonds Zorg en Welzijn is zich nog bewuster geworden van klimaatrisico’s. En voelt nog meer noodzaak om duurzamer te beleggen, zegt Klop. „Dit geeft wel het gevoel van: we moeten er een schepje bovenop doen”. Volgend jaar komt PGGM met nieuwe duurzaamheidsdoelstellingen.

‘Iedereen moet wat doen’

Het IPCC-rapport, goedgekeurd door 195 landen, moet het keerpunt zijn, zeggen wereldleiders nu. Hoe reageert het bedrijfsleven? Hoe zien bedrijven hun verantwoordelijkheid? Stoppen grote beleggers nu met investeren in vervuilende sectoren?

NRC benaderde verschillende bedrijven en beleggers nu volgens de Verenigde Naties ‘code rood’ is ingetreden. Iedereen zegt de urgentie te voelen, maar van plotselinge hemelbestormende plannen blijkt geen sprake.

„Als je de bevindingen van het IPCC leest, komt dat inderdaad echt binnen”, zegt Annemarie Manger, verantwoordelijk voor verduurzaming bij Tata Steel. „Maar we gaan hier niet direct veel harder van lopen, want we zijn al continu met verduurzaming bezig. Dat staat echt op één bij ons.”

De staalfabriek in IJmuiden staat boven aan het lijstje van Nederlandse uitstoters. Tegelijkertijd behoort het mondiaal qua uitstoot tot de meest efficiënte staalmakers. „Aanvankelijk zouden we binnen het Nederlandse klimaatakkoord de uitstoot in 2030 met 30 procent gaan reduceren. In maart hebben we besloten dat onze uitstoot dan al 40 procent lager moet liggen”, zegt Manger. „Uitspreken dat je in 2050 klimaatneutraal bent, is één ding, maar snelheid is nu het allerbelangrijkste.”

Sommige bedrijven kiezen ervoor te wachten met een publieke reactie. Shell kondigt aan later met een schriftelijke reactie te komen, na verdere bestudering van het rapport. Ook bestuurders van Schiphol willen dit eerst grondig lezen en intern bespreken.

Als een bedrijf CO2 wil terugbrengen gaat dat pijn doen. En wie gaat die pijn voor z’n rekening nemen?”

Maurits Heldring PGGM

ING, de grootste bank van Nederland, chemiebedrijf DSM en levensmiddelengigant Unilever reageren schriftelijk. Zij laten weten dat ze recent al in actie zijn gekomen. ING, dat lange tijd onder vuur heeft gelegen vanwege zijn financiële belangen in de oliewereld, maakt sinds vorige week deel uit van de Net-Zero Banking Alliance. Concreet betekent dat: alle financiering klimaatneutraal in 2050. DSM kwam deze zomer met strengere uitstootdoelen voor zichzelf: in plaats van een daling van 30 procent in 2030 moet die 50 procent zijn (ten opzichte van 2016). Unilever heeft z’n doelen eind vorig jaar aangepast: het bedrijf wil zelf net zero zijn in 2030, de toeleveringsketen moet dat zijn in 2039.

Pensioenfonds ABP, het grootste van Nederland, kijkt ook naar aanscherping van z’n beleid. Het ambtenarenfonds krijgt geregeld het verwijt achteraan te lopen in de vergroening van zijn beleggingen. Anders dan bijvoorbeeld Aegon en Achmea steunt ABP de transitieplannen van Shell. Het fonds onthield zich ook van steun aan de activistische aandeelhouder Follow This bij de aandeelhoudersvergadering van Shell. Pensioenfonds Zorg en Welzijn maakte dit voorjaar wel een draai, en steunde Follow This.

Lees ook dit interview m et Joanne Kellermann (voorzitter PFZW) en Geraldine Leegwater (hoofd beleggingen PGGM): ‘We zijn graag een kritische vriend’

„Wij hebben een andere strategie dan veel andere Nederlandse beleggers met betrekking tot oliebedrijven, dat klopt”, zegt woordvoerder Asha Khoenkhoen van ABP. Het pensioenfonds voor ambtenaren ligt niet alleen onder vuur van milieuorganisaties, maar krijgt ook kritiek uit zijn eigen achterban. „Rapporten als die van IPCC betrekken wij bij ons beleid. Eerder hebben we al aangekondigd dat we de criteria voor onze beleggingen aanscherpen.”

Topman Pieter Elbers van KLM benadrukt in een schriftelijke reactie dat het IPCC „specifiek de invloed van de luchtvaart op het klimaat benoemt”. Conclusies voor een radicaal ander beleid trekt Elbers hier niet uit. Door zaken als vernieuwing van de vloot en duurzamere brandstoffen moet de CO2-uitstoot worden teruggebracht.

Gevraagd naar hun verantwoordelijkheid, zeggen bedrijven en beleggers dat ze het probleem niet in hun eentje kunnen oplossen. „Mensen mogen ons absoluut aanspreken, we gaan die verantwoordelijkheid ook niet uit de weg”, zegt Joost Slabbekoorn van de afdeling verantwoord beleggen van APG, dat de miljarden van ABP belegt. „Maar we zijn wel onderdeel van een systeem – het lukt alleen als iedereen wat doet.”

Wie gaat het betalen?

Met alle voornemens wordt de vraag wie de kosten betaalt steeds dringender. „Niemand in de Europese staalindustrie is in staat om dit alleen te financieren. Er zal altijd overheidsgeld nodig zijn”, zegt duurzaamheidsmanager Manger van Tata Steel. Ook bij pensioenbelegger PGGM zien ze ingewikkelde keuzes op zich afkomen als het gaat over de rekening voor verduurzaming. „We zien nu gebeuren dat bedrijven zeggen: we willen verduurzamen, maar dat gaat ten koste van winstgevendheid”, zegt senior adviseur duurzaamheid Maurits Heldring van PGGM.

Het Duitse vastgoedbedrijf Alstria vroeg beleggers bijvoorbeeld laatst om toestemming om een klein deel van hun dividend te besteden aan zonne-energie. De uitkomst was enigszins hoopvol: de meerderheid van de aandeelhouders stemde voor.

Wat zou PGGM op zo’n vraag antwoorden? „Niet zonder meer ja”, zegt Heldring. Ze moeten immers ook voor goede pensioenen blijven zorgen. „Maar dit is wel de realiteit. Als een bedrijf CO2 wil terugbrengen gaat dat pijn doen. En wie gaat die pijn voor z’n rekening nemen?”