Analyse

Oplossing tegen racisme? Straffen, vinden voetballers

Voetbal Een kwart van de profvoetballers met een migratieachtergrond heeft te maken gekregen met racisme, blijkt uit onderzoek. De fans zijn volgens spelers de belangrijkste belemmering voor een oplossing.

Supporters van FC Den Bosch met een spandoek tegen racisme.
Supporters van FC Den Bosch met een spandoek tegen racisme. Foto Vincent Jannink/ANP

Groot applaus afgelopen weekend toen Bukayo Saka (19), aanvaller van Arsenal, het veld in kwam. Niet van zijn eigen fans, maar van Tottenham Hotspur-supporters – de Londense aartsrivaal van Arsenal. Er werd een spandoek ontrold. „Noord-Londen steunt Bukayo Saka en alle spelers tegen racisme en discriminatie”, stond er te lezen. „Rivaliteit opzij. Wat een moment deze middag”, schreef Tottenham Hotspur op sociale media. Saka zelf liet weten „veel respect” te hebben voor de actie.

Saka miste deze zomer de beslissende penalty in de EK-finale tussen Engeland en Italië en werd daarna slachtoffer van honderden racistische reacties, vooral op sociale media. Elf mensen werden gearresteerd – mogelijk wacht hen een celstraf. Over het voetbal had bijna niemand het in Engeland in de dagen na de finale – racisme had het voetbal overschaduwd. Saka kreeg ook duizenden steunbetuigingen, door fans die hem brieven en knuffels stuurden.

Lees ook: het NRC-dossier over racisme in het voetbal

Een incident is het niet meer te noemen – uit een onderzoek van de Engelse spelersvakbond PFA bleek eerder al dat ruim 40 procent van alle spelers slachtoffer wordt van online haat. Hoewel bij de meeste wedstrijden niets misgaat, zijn voetballers in heel Europa al jaren zo nu en dan mikpunt van racisme.

Spelers in Nederland hebben vergelijkbare ervaringen, blijkt uit een donderdag verschenen onderzoek van het Mulier instituut onder Nederlandse profvoetballers. 14 procent van de respondenten hen zegt te maken te hebben gehad met racisme en discriminatie. Onder spelers met een migratieachtergrond was dat een kwart. Het bureau baseert zich op een enquête onder 118 van de 1.044 betaald voetballers in Nederland.

Straffen als oplossing

Ondanks supportersacties zoals die bij Tottenham Hotspur, wijst de helft van de ondervraagde voetballers toch vooral naar de fans als het gaat over racisme in het professionele voetbal. Want er mogen dan supporters zijn die zich voor slachtoffers inspannen, die tegengeluiden poetsen het wangedrag van die andere groep (misdragende) fans niet weg.

Voor hen is de steun als bladgoud over een verroeste ondergrond. En zolang dat zo is, vertrouwen voetballers maar op één ding: straffen. Driekwart van de spelers noemt bestraffing als belangrijkste oplossing voor het probleem.

Juist dat is ingewikkeld. Voor de bejegening van Saka (en enkele teamgenoten) werden elf arrestaties verricht. Maar volgens de BBC beschouwt de politie meer dan tweehonderd berichten als ‘strafbaar’. Minimaal 190 mensen komen ermee weg. Toen Nederland in november 2019 werd opgeschrikt door racistische spreekkoren aan het adres van Excelsior-speler Ahmad Mendes Moreira, werd er álles aan gedaan om de daders te pakken. Zelfs liplezers kwamen eraan te pas om uit te zoeken welke supporters van FC Den Bosch precies schuldig waren en wat ze zeiden. Maar niemand kon worden vervolgd.

Later gebeurde iets vergelijkbaars na incidenten bij Fortuna Sittard en MVV. En dat is dan alleen nog het profvoetbal, met camera’s in elk stadion. In het amateurvoetbal is het aanwijzen van schuldigen nog ingewikkelder. „Inderdaad een lastig punt”, erkende de KNVB eerder TEGEN NRC. Naar aanleiding van het Mulier-rapport stelt een woordvoerder dat de KNVB al veel in het werk heeft gesteld om straffen hoger en effectiever te maken. „Naast straffen werken we ook volop aan bewustwording, samenwerking en signalering. De grens is helder: discriminatie en uitsluiting worden in geen enkele vorm getolereerd.”

Lees ook: NRC onderzocht wat er gebeurt met meldingen van racisme. Optreden blijkt niet makkelijk

De kwestie-Mendes Moreira heeft veel in gang gezet. Veertien miljoen trokken KNVB en het kabinet uit voor bestrijding van racisme. Daarvoor zijn onder meer gespecialiseerde aanklagers aangesteld en straffen verhoogd. De KNVB wil zelf een minder ‘witte’ organisatie worden via een quotum in voor het aannemen van werknemers met een niet-westerse migratieachtergrond. Bij de spelers is nog wel vertrouwen te winnen door de KNVB. Zij geven de bond een „krappe voldoende” (6,2) voor de aanpak van racisme, schrijft het Mulier instituut. Clubs (een 7,0) en medespelers (7,4) krijgen een veel hoger rapportcijfer voor hun inzet.

De Raad van Europa sprak in april nog over racisme in het voetbal. Veel landen en voetbalbonden hadden gerapporteerd over hun vorderingen in „de strijd tegen racisme en discriminatie”, maar een echte strijd bleek het in veel landen nauwelijks. In Oost-Europa houden voetbalbonden het over het algemeen bij „bewustwordingsprogramma’s”. In meerdere landen moesten bonden bovendien toegeven dat zelden melding wordt gemaakt van racisme. Dat maakt straffen sowieso onmogelijk.