Pools Lagerhuis stemt in met omstreden mediawet

Mediavrijheid Critici zien de wet als de nagel aan de doodskist van de Poolse mediavrijheid.

PiS-leider Jaroslaw Kaczynski in het Poolse Lagerhuis, zijn partij versterkt haar grip op de media steeds meer.
PiS-leider Jaroslaw Kaczynski in het Poolse Lagerhuis, zijn partij versterkt haar grip op de media steeds meer. Foto Wojchiech Olkusnik/EPA

In een chaotische sessie en met kleine steun (228 voor, 216 tegen) heeft het Poolse Lagerhuis, de Sejm, woensdag een wetsvoorstel aangenomen dat het niet-Europese media onmogelijk moet maken nog in Polen te opereren. Het plan van de conservatief-nationalistische regeringspartij PiS is breed geformuleerd tegen álle buitenlandse invloed, maar is concreet gericht tegen een specifieke televisiezender: het PiS-kritische nieuwskanaal TVN24, eigendom van het Amerikaanse Discovery.

Nationaal en internationaal zien critici de wet als de nagel aan de doodskist van de Poolse mediavrijheid. De Poolse machthebbers verdedigen hun plan met het argument dat andere Europese landen, Frankrijk met name, vergelijkbaar protectionistische mediawetten hebben.

Het plan is onderdeel van het ‘herpoloniseren’ van de media, zoals PiS-leider Jaroslaw Kaczynski voorstaat: zijn partij versterkt haar grip op de media steeds sterker. Toen Kaczynski in 2015 aan de macht kwam, werd eerst de staatsomroep TVP – die al nooit werkelijk onafhankelijk was – omgevormd tot permanent propagandakanaal. Veel zendtijd wordt er besteed aan het zwartmaken van rechters, migranten, lhbti’ers en recent vooral de teruggekeerde oppositieleider Donald Tusk, die eerder EU-voorzitter was. Daarnaast geeft de overheid subsidies en advertentiegeld aan media die PiS steunen. Onafhankelijke kranten en zenders worstelen ondertussen. Eerder dit jaar nam het staatsoliebedrijf Orlen bijna alle lokale kranten over en verving daarna in rap tempo hoofdredacteuren door PiS-getrouwen. Nu is de televisiemarkt aan de beurt.

Invoering nog niet gegarandeerd

In de afgelopen zes jaar daalde Polen van plek 18 naar plek 64 op de ranglijst voor mediavrijheid die de ngo Reporters Without Borders (RSF) jaarlijks publiceert. Dinsdag werd in verschillende Poolse steden gedemonstreerd tegen de nieuwe mediawet.

Lees ook: ‘Straks krijgen we in Polen alleen nog maar propaganda gevoerd’

Ondanks de stemming in het voordeel van PiS – dat deze week een belangrijke coalitiebondgenoot verloor – is de invoering van de wet nog niet gegarandeerd. Na behandeling door de Senaat vindt een tweede stemronde in de Sejm plaats. Die laat zich door de wispelturigheid van diverse leden niet voorspellen. Onduidelijk is ook wat er in de tussentijd gebeurt met de uitzendvergunning van TVN24, die eind volgende maand afloopt.

Als de wet een feit wordt, zal de zender alleen verder kunnen wanneer deze verkocht wordt aan een Europese partij. De vraag is wie anders dan een door de overheid gesteunde Poolse partij daar nog in de mediamarkt waagt te investeren. TVN heeft meerdere zenders in Polen, het nieuwskanaal heeft een marktaandeel van bijna 5 procent.

Ruzie binnen de coalitie

PiS-Kamerlid Marek Suski, een van de indieners van het wetsvoorstel, verdedigde het als een buffer tegen toekomstige Russische en Chinese controle over Poolse zenders. „Dit is bedoeld als bescherming van de Poolse markt”, zei hij woensdag. „Niet ter vernietiging van TVN.” Feitelijk is dat echter de enige omroep is die door de maatregel geraakt wordt.

Voorafgaand aan de stemming woensdag liep een ruzie binnen de regeringscoalitie, die naast PiS uit nog twee kleine rechtse partijen bestaat, zo hoog op dat vicepremier Jaroslaw Gowin uit zijn functie werd gezet. Daarmee verloor de coalitie haar meerderheid in de Sejm en maakte zichzelf afhankelijk van kleine oppositiepartijen en onafhankelijke parlementariërs om de wet erdoor te krijgen. Oppositiepartijen wisten dat in eerste instantie te voorkomen en de stemming door te schuiven naar september. Maar in de loop van de avond wist PiS alsnog genoeg stemmen te verzamelen om de wet door te drukken.

De mediawet is niet de enige kwestie waarbij het PiS niet lukt alle kikkers in de kruiwagen te houden. Ook op het gebied van de rechtsstaat en de conflicten met de Europese Commissie daarover, lopen meningen in de coalitie uiteen. Net als over de beste besteding van het geld uit het Europese herstelfonds. Maar het lukt de oppositie, gesterkt door de comeback van oud-premier en voormalig voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk, voorlopig ook niet om een blok te vormen en vervroegde verkiezingen af te dwingen.