OM vroeg foto’s passagiers op zonder wettelijke ruimte

Kentekenregistratie Het automatische systeem dat kentekens registreert, mag alleen onder strenge voorwaarden door de politie gebruikt.

Op 461 plaatsen in Nederland hangen camera’s boven de weg voor automatisch kentekenregistratie. Om de privacy te beschermen moeten inzittenden onherkenbaar gemaakt worden voor de politie de foto’s mag gebruiken.
Op 461 plaatsen in Nederland hangen camera’s boven de weg voor automatisch kentekenregistratie. Om de privacy te beschermen moeten inzittenden onherkenbaar gemaakt worden voor de politie de foto’s mag gebruiken. Foto Bas Czerwinski / ANP

Het Openbaar Ministerie heeft meermaals geprobeerd om op foto’s uit het automatisch kentekenregistratiesysteem verdachten te herkennen, terwijl hier wettelijk gezien geen ruimte voor is.

De zogeheten ANPR-camera’s (Automatic Number Plate Recognition) hangen op 461 punten boven de Nederlandse wegen en zijn alleen bedoeld voor het registreren van kentekens, bepaalde de wetgever in 2019. De politie mocht dankzij die nieuwe wet gegevens van álle passanten bewaren, maar om de privacy te beschermen moeten inzittenden onherkenbaar gemaakt worden (‘blurren’) voor de politie de foto’s mag gebruiken. De data moeten bovendien na vier weken worden vernietigd.

Onderzoekers van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), het onderzoeksinstituut van het ministerie van Justitie & Veiligheid, constateerden dat het OM in 2019 echter probeerde de hand te leggen op de originele, ongeblurde foto’s. „Sommige zaken waren dermate ernstig dat vanuit politie en het OM langs andere wegen werd geprobeerd de originele foto’s alsnog te bemachtigen,” schrijft het WODC in een rapport dat afgelopen september verscheen. In één geval verkreeg het OM een ongeblurde foto.

Lees ook het achtergrondverhaal: Uren zoeken in de back-up naar de scherpe foto

Justitie moet in 2019 ver gaan om het origineel te achterhalen, beschrijft het WODC. Het proces waarmee de politie personen op de foto’s digitaal onherkenbaar maakt, is onomkeerbaar. Na „veel (technische) inspanning” kan de foto toch uit een back-up van de ANPR-database gehaald worden. Dat riep volgens het WODC vragen op of het gebruik van de back-up niet strijdig was met de maximale bewaartermijn van de gegevens. Inmiddels worden geen back-ups meer bewaard.

Naast het door het WODC beschreven geval, werd in één andere zaak ook een ongeblurde ANPR-foto verstrekt, erkent het OM na vragen van NRC. In beide gevallen ging het om „zeer ernstige” levensdelicten - moord of doodslag.

Volgens het OM „heerste er aanvankelijk een gedachte” dat er een uitzondering mogelijk was op de wet uit 2019. Het besluit om de foto’s toch te verstrekken vond plaats na „een uitvoerige juridische discussie” waarbij privacybelangen, onderzoeksbelangen en de ernst van het misdrijf door het OM intern gewogen werden. „Nadien is alsnog twijfel gerezen over het bestaan van die uitzonderingsmogelijkheid. Sindsdien vinden dergelijke verzoeken en verstrekkingen niet meer plaats”, verklaart het OM. De achterhaalde foto’s bleken in beide gevallen „uiteindelijk niet bruikbaar voor de strafzaken”.

Als auto’s gezocht worden door de politie – omdat ze bijvoorbeeld betrokken zijn bij een misdrijf – mogen de ANPR-foto’s ongeblurd gebruikt worden. Dat werd onlangs voorlopig opgeschort, onthulde NRC vorige week. Meestal is daar „geen juridische grondslag” voor, schreven politie en OM in een intern bericht.

Lux et Libertas Lees ook het NRC-commentaar: Kentekencamera’s zijn ook wapens van de surveillancestaat