Recensie

Recensie Beeldende kunst

Kunstenaar Tabita Rezaire wil de wereld redden van de dominante Westerse blik

Afrofuturisme Het Centraal Museum en Impakt presenteren samen vier videoinstallaties van de „dekoloniale genezer” Tabita Rezaire. De tentoonstelling ‘Symbiose Immaculée’ is verfrissend in haar radicaliteit, maar verliest zichzelf soms in haar ambitie.

Annex, Tabita Rezaire.
Annex, Tabita Rezaire. Foto Centraal Museum

Tabita Rezaire kijkt om zich heen en ziet een gebroken wereld. Een plek waar onderdrukking hoogtij viert in allerlei vormen van racisme, misogynie, homofobie, kolonialisme en klimaatgeweld. Als „kunstenaar-genezer-zoeker” stelt de Franse kunstenaar zichzelf de taak om de wereld te helen. Dit doet ze door spiritualiteit te omarmen en werk te maken dat zich radicaal afkeert van het Westen. In vier bonte video-installaties laat Rezaire in de tentoonstelling ‘Symbiose Immaculée’ zien hoe veel mooier de wereld kan zijn als we de dominante Westerse blik eens terzijde schuiven.

Rezaire is geboren en getogen in Parijs en heeft ondermeer in Zuid-Afrika gewoond voordat ze zich onlangs in Frans-Guyana vestigde. Haar praktijk is geworteld in het idee van intersectionaliteit. Dat stelt dat uitsluiting op allerlei manieren kan plaatsvinden en verschillende ‘secties’ van iemands identiteit tot verschillende vormen van ongelijke behandeling kunnen leiden. Dit maakt dat bijvoorbeeld klimaatproblematiek, racisme en feminisme allemaal met elkaar verbonden zijn en op elkaar inwerken. In ‘Symbiose Immaculée’ gebruikt Rezaire dit om technologie en geschiedenis te dekoloniseren.

Rezaires solotentoonstelling is een samenwerking van het Centraal Museum en Impakt met werk op beide locaties. In het Centraal Museum staat het werk Orbit Diapason. Deze videoinstallatie is opgezet als een koepel met vijf- en zeshoekige doeken waarvan twee als videoschermen dienen. In iets meer dan een halfuur tijd verschijnt op de schermen in deze doorgesneden bijenkorf een eclectische mix van afrofuturisme, virtuele werelden en betogen over hoe het heelal gelinkt is aan imperialisme en spiritualiteit. Zo legt Rezaire een verband tussen films over buitenaardse invasies en koloniaal geweld. Even later wordt klimaatgeweld gelijkgesteld met „de ontheiliging van onze lichamen” en komt zowel Bantoe kosmologie als muziek van Rihanna voorbij. Rezaire probeert heel veel te vertellen maar sneeuwt zichzelf onder in de grote hoeveelheid aan onderwerpen.

Voicemail

800 meter verderop is bij Impact de video Sorry for Real een stuk rechter door zee. In ruim een kwartier tijd biedt de robotische stem van „De Westerse Wereld” in een voicemail zijn excuses aan voor eeuwenlange overheersing. Ondertussen zien we de iPhone SE waarnaar het Westen belt, tekstberichten ontvangen. De berichten reageren met woede en ongeloof op de excuses alsof het een giftige ex-partner is die belt. Geen werk voor als je last hebt van „white fragility”.

Orbit Diapason, Tabita Rezaire.

Foto Centraal Museum Utrecht/Adriaan van Dam

In dezelfde zaal komt het werk Mamelles Ancestrales uiteindelijk als beste uit de digitale verf. Net als Orbit Diapason is ook dit een uitgebreide video-installatie, alleen is het verhaal coherenter. De film vertelt over de geschiedenis van steencirkels in Afrika en doet dat op eigenzinnige wijze. We zien geïnterviewden tussen de steencirkels in Senegal en Gambia afgewisseld met beelden waarin verschillende deskundigen hun kennis delen. Ze gaan daarbij expliciet in op hoe de Westerse benadering van geschiedenis te beperkt is om over de steencirkels te praten. Veel van de kennis over steencirkels zit immers verwerven in religieuze handelingen, bijgeloof en mondelinge overlevering. Met Mamelles Ancestrales slaagt Rezaire erin om meer dan alleen een aanklacht tegen Westerse overheersing te tonen. Door het over de manier van geschiedschrijving zelf te hebben, legt ze dominante denkpatronen bloot. Daarmee ga je vanzelf ook je eigen denken meer openstellen. Misschien is dat wel precies de manier waarop Rezaire de wereld heelt.