Wereldleiders reageren op klimaatrapport: ‘Dit moet een keerpunt zijn’

Internationale reacties Veel wereldleiders reageren verontrust op het IPCC-rapport en vestigen hun hoop op de aanstaande klimaattop in Glasgow. Anderen halen de schouders op.

Het door een bosbrand verwoeste Penede-Geres Natural Park in het noorden van Spanje.
Het door een bosbrand verwoeste Penede-Geres Natural Park in het noorden van Spanje. Foto Brais Lorenzo/EPA

De tekstschrijvers van wereldleiders hadden er ongetwijfeld hun handen vol aan. Hoe reageer je op een klimaatrapport als dat van het VN-klimaatpanel IPCC dat afgelopen maandag doemscenario’s schetste als politici niet heel snel in actie komen? Met welke balanceeract laat je zien de ernst van de situatie te begrijpen, zonder je eigen beleid onderuit te schoffelen?

Het rapport betekent „code rood voor de mensheid”, waren de woorden die VN-chef António Guterres gebruikte. „De alarmbellen klinken oorverdovend”, vond Guterres en dus moet „dit verslag de doodsklok luiden voor steenkool en fossiele brandstoffen”. Maar Guterres heeft gemakkelijk praten. Hij hoeft geen beleid te maken, zijn taak is slechts om anderen aan te sporen dat wel te doen.

Greta Thunberg, de Zweedse klimaatactiviste die met haar schoolstakingen honderdduizenden scholieren inspireerde, is een stuk nuchterder over de uitkomst van het rapport. Wat het IPCC nu meldt, wisten we al lang uit duizenden voorgaande onderzoeken, schrijft ze op Twitter. Het rapport is niet meer (maar ook niet minder) dan „een solide samenvatting” van alle kennis: „Het is aan ons om moedig te zijn en besluiten te nemen op basis van het wetenschappelijke bewijs”. Maar ook Thunberg draagt geen verantwoordelijkheid – al bedoelt ze met „ons” waarschijnlijk ook zichzelf.

‘Resoluut en eensgezind’

Voor politici ligt dat anders. Aan hun reactie is vaak meteen te herkennen welke positie ze in het klimaatdebat innemen en welke verantwoordelijkheden ze dragen. Dus gebruikt de Nederlandse Eurocommissaris Frans Timmermans, die het Brusselse klimaatbeleid aanstuurt, de bevindingen van het IPCC als een stok achter de deur voor de EU-lidstaten. Het rapport van het IPCC laat volgens hem nog eens zien hoe groot de urgentie is. Hij waarschuwt dat we niet bij de pakken neer mogen zitten en „resoluut en eensgezind” moeten handelen. „COP26 moet het moment zijn dat de wereld ‘genoeg’ zegt”, aldus Timmermans.

Met COP26 doelt de Eurocommissaris op de 26ste Conference of the Parties, de internationale klimaattop in Glasgow in november waar de deelnemende landen nieuwe afspraken willen maken over een aanscherping van het klimaatbeleid. Dat gebeurt onder de verantwoordelijkheid van de Britse premier Boris Johnson. Vandaar dat ook hij zich meteen krachtig uitsprak over het rapport. Hij hoopt dat het „een wake-upcall voor de wereld is”, aldus Johnson, „voordat we elkaar ontmoeten in Glasgow in november voor de beslissende COP26-top.”

De Amerikaanse president Joe Biden hield het bij algemeenheden. „De signalen zijn onmiskenbaar, de wetenschap is niet te ontkennen”, schreef hij op Twitter, met een kleine sneer naar zijn voorganger Trump. „En de kosten van passiviteit blijven oplopen.” Zijn klimaatgezant, John Kerry, wees wel op het belang van Glasgow. Er is volgens Kerry niet veel tijd meer om gezamenlijk de opwarming van de aarde tot 1,5°C te beperken. „Glasgow moet een keerpunt zijn in deze crisis”, vindt hij.

Lees ook: Klimaatwetenschapper Arthur Petersen is vol lof over het IPCC-rapport: ‘Ze zijn minder bang’

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken zal in zijn reactie ongetwijfeld China in gedachten hebben gehad. Volgens Blinken gaan we een „cruciaal” decennium tegemoet waarin alle landen, maar vooral „de grote economieën” zich moeten inzetten om de opwarming van de aarde te beperken.

China zelf was opmerkelijk stil. Volgens het Franse persbureau AFP werd in het Chinese nieuws amper aandacht besteed aan het alarmerende rapport. In antwoord op vragen van AFP liet het ministerie van Buitenlandse Zaken weten geen plannen te hebben om het beleid te wijzigen. „De internationale gemeenschap moet vertrouwen hebben in de maatregelen die China neemt om het klimaat te beschermen”.

Eerder beloofde China het gebruik van steenkool, dat de meeste broeikasgassen veroorzaakt, zo snel mogelijk terug te dringen. Maar niets wijst erop dat het land daarin slaagt. Terwijl in veel westerse landen kolencentrales sluiten, worden er in China nog steeds in hoog tempo nieuwe gebouwd. Kolenmijnen die eerder waren gesloten, worden weer in gebruik genomen.

Ook Australië, een belangrijke exporteur van kolen en gas, ziet in het rapport van het IPCC geen aanleiding zijn zwakke klimaatbeleid aan te scherpen. „Australië doet zijn deel”, vindt de conservatieve premier Scott Morrison. Terwijl wetenschappers van de Australische Climate Council in een snelle duiding van het nieuwe rapport uitleggen dat het land zwaar getroffen kan worden door zowel hittegolven als bosbranden, langdurige droogte en extreme neerslag, laat premier Morrison weten dat hij absoluut niet van plan is „namens de Australiërs een blanco cheque te tekenen voor doelen zonder enig plan”.

Het is dan ook de vraag of Glasgow zal opleveren wat Timmermans, Johnson en Biden hopen. Officieel is deze klimaattop niet meer dan het begin van de zogeheten ‘global stocktake’, een inventarisatie van het beleid van alle deelnemende landen om te beoordelen of ze op de goede weg zijn. Het voorlopige antwoord is: nee. Met de huidige maatregelen schiet de wereld nog deze eeuw over de 2°C opwarming heen.

Dus moet nog veel gebeuren voordat de inventarisatie is afgerond en landen in 2023 duidelijk maken hoe zij verder zullen bijdragen aan het voorkomen van klimaatverandering. Tegen die tijd zijn ook de twee volgende delen van het IPCC-rapport verschenen. En de samenvattende synthese van al die kennis, die beleidsmakers op het juiste spoor moet zetten.