Welke rol krijgt het klimaat in de formatie?

Klimaatrapport Rutte noemde het IPCC-klimaatrapport „zeer zorgelijk”, maar welke maatregelen de formerende partijen durven te nemen moet de komende tijd nog blijken.

In juni vorig jaar riepen actievoerders van Maak van Klimaat de Rode Draad het kabinet op om groener beleid te voeren.
In juni vorig jaar riepen actievoerders van Maak van Klimaat de Rode Draad het kabinet op om groener beleid te voeren. Foto Bart Maat/ANP

„Zeer zorgelijk”, noemde demissionair premier Mark Rutte (VVD) het nieuwste klimaatrapport van het IPCC maandag. Klimaatverandering is een „levensbedreigende realiteit”, twitterde ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers. En PvdA-Kamerlid Joris Thijssen hoort een „noodklok van de wereldwijde wetenschap” die „luid en duidelijk” klinkt.

Het maandag gepresenteerde klimaatrapport wijst politiek Den Haag nog eens op de urgentie van een thema dat de komende decennia de Nederlandse politiek zal domineren, en de samenleving blijvend zal veranderen. Klimaatverandering dringt zich met het nieuwe rapport bovendien nadrukkelijker op tijdens de onderhandelingen die worden gevoerd over zowel de begroting voor komend jaar als een nieuw kabinet.

Want er zit een „gat” tussen de gestelde klimaatdoelen en de daadwerkelijke resultaten van het Nederlandse klimaatbeleid, gaf Rutte toe. De 25 procent reductie van broeikasgassen in 2020 ten opzichte van 1990 heeft Nederland zo goed als zeker niet gehaald. Ook de Europese doelstelling van 55 procent reductie in 2030 is nog lang niet in zicht, erkende Rutte: „Dat is één van de vraagstellingen die de komende weken voorliggen.”

Wachten lijkt geen optie meer

Wachten met nieuwe maatregelen kan Nederland zich eigenlijk dan ook niet veroorloven – niet om de gestelde klimaatdoelen alsnog te behalen, niet om te voorkomen dat ook de komende jaren steden en dorpen overstromen of de grond uitgedroogd raakt. Laat staan om de komende decennia zeer ingrijpende gevolgen van klimaatverandering te voorkomen. Het opgeven van stukken land, en daarmee gemeenschappen, is de verregaandste optie, blijkt uit scenario’s van wetenschappers.

Lees ook: Wereldleiders reageren op klimaatrapport: ‘Dit moet een keerpunt zijn’

Maar het rapport is niet de eerste keer dat de Nederlandse politiek wordt gewaarschuwd om veel meer te doen tegen klimaatverandering. Onder meer het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) wijst het kabinet er geregeld op dat er meer maatregelen nodig zijn om de klimaatdoelen te bereiken. Nederland blijft namelijk achter bij de rest van Europa. Tot aan de Hoge Raad toe is het kabinet de afgelopen jaren in het Urgenda-proces gedwongen tot meer maatregelen. En ook maandag oogde het kabinet verdeeld: verantwoordelijk demissionair staatssecretaris Dilan Yeşilgöz-Zegerius (VVD) wees vooral naar ándere landen die hun klimaatambities moeten verhogen.

De consequentie van dat wachten is dat de maatschappelijke, economische en politieke kosten van nieuwe maatregelen kunnen toenemen. Veel van wat toekomstige kabinetten zullen willen, zal binnen de kaders moeten die gesteld worden door klimaatverandering. De stilgevallen bouw door de stikstofuitspraak twee jaar geleden is er een vroeg voorbeeld van; de boerenprotesten die daarop volgden een andere, omdat ze de politieke druk op met name het CDA om ambities af te zwakken opvoerden.

De komende tijd zal blijken welke stappen de formerende partijen durven te nemen. En ten koste waarvan. Vooral burgers betalen nu voor de energietransitie, schetste het PBL recent, terwijl de kosten voor grote, vervuilende bedrijven achterblijven. Maar een hogere CO2-heffing voor bedrijven zien Rutte en zijn VVD niet zitten, terwijl ook verdere inkrimping van de veestapel politiek controversieel blijft. De vraag is of partijen kunnen en zullen blijven vasthouden aan die eisen, nu de urgentie van verder ingrijpen door het nieuwe rapport extra is onderstreept én breed gevoeld lijkt in de Tweede Kamer.