‘Uitgeprocedeerde Afghanen nu niet uitzetten’

Uitgeprocedeerde Afghanen Asieladvocaten en Kamerfracties zijn kritisch over het voornemen van de regering uitgeprocedeerde Afghanen te blijven uitzetten.

Nederland vindt niet dat Afghanen niet zo onveilig dat afgewezen asielzoekers niet teruggestuurd kunnen worden.
Nederland vindt niet dat Afghanen niet zo onveilig dat afgewezen asielzoekers niet teruggestuurd kunnen worden. Foto Kees van de Veen

Kunnen uitgeprocedeerde Afghanen straks uitgezet worden naar oorlogsgebied? Terwijl de strijd met de Taliban oplaait, ondertekende Nederland vorige week een brief aan de Europese Commissie om de bestaande uitzettingsregeling met Afghanistan in stand te houden.

Asieladvocaten zijn verbijsterd. „Het is schaamteloos om de focus te leggen op het uitzetten in plaats van het opvangen van asielzoekers op het moment dat de situatie in Afghanistan verslechtert”, zegt Wil Eikelboom, voorzitter van de Vereniging van Asieladvocaten en -Juristen. Vluchtelingenwerk spreekt van een „absurde” situatie. „Het lijkt wel of Nederland geen enkele verantwoordelijkheid meer ziet als ergens een crisis uitbreekt.”

Lees ook: ‘Er is niemand meer hier die ons helpt’ — verslag vanuit Afghanistan

Sinds het vertrek van Amerikaanse en andere strijdkrachten zijn de gevechten tussen het leger en de Taliban opgelaaid. Uit heel het land komen meldingen van openbare executies en martelingen. Volgens Vluchtelingenwerk zijn er momenteel „enkele honderden” uitgeprocedeerde Afghaanse asielzoekers in Nederland. Wat zijn de gevolgen voor hen? Volgens het ministerie van Justitie en Veiligheid, waar de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) onder valt, zijn er dit jaar geen Afghanen gedwongen uitgezet.

Tegengehouden door rechters

Dat mag zo zijn, volgens Vluchtelingenwerk heeft het ministerie daartoe wel degelijk pogingen ondernomen. Deze zijn volgens de hulporganisatie tegengehouden door rechters. Daarnaast zitten er momenteel „minder dan vijf” uitgeprocedeerde Afghanen in detentie, meldt het ministerie zelf. En volgens Vluchtelingenwerk mag iemand enkel in bewaring gehouden worden als er „daadwerkelijk zicht is op uitzetting”. Het ministerie laat weten dat de Afghanen in detentie mogelijk in de toekomst wél uitgezet zullen worden. „Vreemdelingenbewaring is een manier om iemand beschikbaar te houden voor mogelijk vertrek.”

Het Nederlandse beleid ten opzichte van terugkeer naar Afghanistan is de laatste tijd niet substantieel veranderd, zegt asieladvocaat Andrea Pool van Boulevard Heuvelink Advocaten. Ze staat tussen de tien en twintig uitgeprocedeerde Afghaanse cliënten bij. „Het standpunt is altijd geweest dat het in Afghanistan niet zó onveilig is dat je er niet naar toe terug kan.” Het huidige ambtsbericht van het ministerie van Buitenlandse Zaken over Afghanistan, waarop de IND asiel- en terugkeerverzoeken deels baseert, stamt van november vorig jaar. Een nieuw bericht wordt in oktober verwacht. Coalitiepartijen D66, ChristenUnie en CDA riepen het kabinet dinsdag op in ieder geval tot de verschijning van het nieuwe ambtsbericht geen Afghanen uit te zetten.

Asieladvocaat Hennie Limonard staat een uitgeprocedeerde Afghaanse familie van vijf personen bij. Zij zaten in detentie toen bekend werd dat de internationale troepenmacht Afghanistan zou verlaten. „Ze hebben beroep aangetekend en de rechtbank heeft geoordeeld dat ze niet gedwongen teruggestuurd konden worden.”

Lees ook: Van de VS hoeven de Afghanen niets te verwachten

De reden: gedwongen uitzettingen worden begeleid door de marechaussee. Volgens de rechter kon de veiligheid van de marechaussees vanwege het vertrek van de internationale troepen niet meer gegarandeerd worden, waardoor een streep door de uitzetting ging.

Afschrikkende werking

Asieladvocaat Limonard denkt dat de brief van Nederland aan de Europese Commissie vooral bedoeld is als signaal aan potentiële nieuwe asielzoekers. „Nederland wil voorkomen dat een grote stroom Afghanen deze kant op komt.” Hij denkt dat de rechter er een stokje voor zal steken wanneer het op uitzetting aankomt. „Maar ik had niet verwacht dat Nederland deze houding zou aannemen.”

Ook asieladvocaat Andrea Pool stelt dat afschrikken het doel is. „Nederland wil voorkomen dat het beleid een aanzuigende werking heeft voor nieuwe asielzoekers. Terwijl de vraag zou moeten zijn: lopen mensen risico bij terugkeer?”