Opinie

Sekse kan sowieso uit het paspoort worden geschrapt

Genderpolitiek Non-binair moet niet als derde geslacht in het paspoort komen, vindt , omdat het registreren van sekse achterhaald is.
Foto Lex van Lieshout / ANP XTRA

Senn van Beek stelt de staat aansprakelijk voor „schending van het recht op privéleven en ongelijke behandeling” (NRC, 1/8). In Van Beeks paspoort staat namelijk een V waar volgens Van Beek een X zou moeten staan. Senn is geboren als vrouw, heeft de diagnose genderdysforie, voelt zich vrouw noch man, noemt zichzelf non-binair en eist erkenning daarvan als (gender-)identiteit. Een X in het paspoort, niet als vlees-noch-visoptie maar als derde mogelijkheid naast M en V.

Hier dreigen een paar dingen mis te gaan. Ten eerste is de overheidsadministratie waaruit de gegevens voor het paspoort worden geput, een plek voor feiten, niet voor gevoelens. Ten tweede zou de overheid niet mee moeten gaan in identiteitsdenken.

De M en de V in het paspoort staan van origine voor sekse en worden vastgesteld aan de hand van uitwendige geslachtskenmerken. Het gaat dus om een feit dat ook bij een transseksueel die een volledige transitie heeft ondergaan objectief kan worden bepaald.

Het wordt lastig als M en V als genderkenmerken worden gezien want gender zit tussen de oren en is niet objectief te constateren. Ongeschikt dus om identiteit vast te stellen in de zin van een unieke set persoonskenmerken die op exact één individu betrekking heeft. Een uniek individu waaraan de overheid een uniek burgerservicenummer toekent.

Überhaupt van deze tijd

In deze kwestie is het veel zinniger om de vraag te stellen of het registreren van sekse überhaupt van deze tijd is. Het is een allesbehalve uniek kenmerk want er zijn, afgezien van een kleine portie echte twijfelgevallen slechts twee smaken: man en vrouw. Vergelijk dat met de vingerafdruk of een DNA-profiel dat ieder individu eenduidig identificeert.

Lees ook: Senn is non-binair, maar niet voor de wet

De enige reden om sekse te registreren is de mogelijkheid wettelijk te discrimineren tussen man en vrouw. Dat gebeurde in vroeger tijden stelselmatig maar is tegenwoordig niet meer aan de orde. Wie het nog steeds normaal vindt om sekse te vermelden, houdt weinig argumenten over om dat met ras niet te doen.

De identiteit, zoals door de overheid vastgelegd, is iets anders dan de identiteit waar het Senn van Beek om gaat. Dat is namelijk groepsidentiteit. Van Beek voelt zich niet thuis in de categorieën man en vrouw, door Van Beek opgevat als gendercategorieën maar heeft toch behoefte zich gendertechnisch ergens bij aan te sluiten. Daar is tegenwoordig in voorzien want niets staat Van Beek in de weg zich non-binair te noemen. Maar dat is niet genoeg. Er moet erkenning komen van de overheid. In het paspoort wil Van Beek zich zichzelf terugzien als X.

Van Beeks benadering is een typische exponent van het identiteitsdenken dat tegenwoordig om zich heen grijpt. Jezelf definiëren niet als individu, gekenmerkt door het al dan niet samenhangende conglomeraat van oneindig veel eigenschappen, opvattingen, liefhebberijen, talenten, onhebbelijkheden dat ieder mens feitelijk is, maar daar een, hooguit twee uit te kiezen en die tot een met een selecte groep gedeelde groepsidentiteit te verheffen.

Wie het normaal vindt om sekse te vermelden, houdt weinig argumenten over om dat met ras niet te doen

Die verengde collectieve identiteit wordt meestal ontleend aan zaken als sekse, gender, seksuele voorkeur, etniciteit, afkomst, cultuur. Identiteitsdenken is per definitie denken in groepen, categorieën. Een groep heeft de onhebbelijke neiging zich tegen de complementaire groep af te zetten met allerlei vormen van tweedeling tot gevolg. Vrouw versus man, zwart versus wit (blank), oud versus jong etc.

Lees ook: ‘De beweging van het identiteitsdenken wordt overal ter wereld agressiever’

Helaas is de eerste stap op die heilloze weg door de wetgever al in 2014 gezet met de Transgenderwet. Een V kan sindsdien veranderd worden in een M of vice versa, alleen op grond van wat een persoon met de diagnose genderdysforie aangeeft zich te voelen. Volgens die logica is de volgende voor de hand liggende stap om daar de X van non-binair aan toe te voegen.

Het fokken van geiten

Waarom zou groepsidentiteit op grond van gender überhaupt een uitzonderingspositie verdienen boven allerlei andere zaken waarin mensen helemaal zichzelf vinden? Als de rechter Van Beek het recht zou toekennen datgene wat haar tot de persoon maakt zoals zij zich ervaart, in haar paspoort terug te zien, op welke gronden zou iemand wiens levensvervulling ligt in het al dan niet beroepsmatig fokken van geiten een dergelijk recht, indien daar aanspraak op gemaakt zou worden, kunnen worden ontzegd?

De overheid heeft in 2014 de fout gemaakt de definitie van identiteit te laten vervagen en kan nu met de gebakken peren komen te zitten. Schrappen van het invulvakje sekse/gender zou dat kunnen corrigeren. Een onderzoek in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken concludeerde in 2019 dat op grond van Europese regels de geslachtsvermelding in het paspoort niet mag ontbreken. Op de identiteitskaart mag dat echter wel. En Nederland zou, volgens dat onderzoek, niet het eerste land zijn dat een kaart zonder geslacht invoert.

In het paspoort zou iedereen het recht moeten krijgen om in plaats van M of V een X in te laten vullen. In de zin van: niet relevant. De NS heeft het goede voorbeeld gegeven door reizigers aan te spreken als ‘reizigers’, niet als ‘dames en heren’. Laat sekse- of genderaanduidingen weg, waar ze gemist kunnen worden (als kiespijn). Vrijwel overal dus.