Recensie

Recensie Theater

Op festival Boulevard zoekt theater met succes nieuwe wegen

Theaterfestival Boulevard Op theaterfestival Boulevard krijgt de bezoeker avontuurlijk theater voorgeschoteld, vaak op bijzondere locaties in de stad. In ‘Songs for No One’ geeft Nastaran Razawi Khorasani het woord aan twee Iraanse kinderen, die op montere toon vertellen over wat leuk en niet leuk is aan hun leven en land.

Scène uit de voorstelling ‘Songs for No One’ van Nastaran Razawi Khorasani.
Scène uit de voorstelling ‘Songs for No One’ van Nastaran Razawi Khorasani. Foto Julian Maiwald

Festival Boulevard in Den Bosch leidt de toeschouwer naar onverwachte plekken in de stad, die een ideale partner blijken te zijn voor theater en dans. Een ondergrondse parkeergarage is de fascinerende locatie voor de man (Timo Tembuyser) die in A Ma Zon En van Marijn Graven zijn verdriet laat vloeien. De tegen de muren kaatsende galm en een fraai uitgelichte rondgang creëren een inspirerende omgeving, waarbij verbaasde omstanders en de stemmen van voorbijgangers een fijn extraatje vormen. Maar de schaarse tekst en het bewegingsarsenaal in de performance zijn te beperkt om recht te doen aan het spannende decor.

Een tussen hoge appartementsgebouwen ingeklemd plein voelt als een natuurlijke locatie voor de hiphopdans van vijf jonge zwarte dansers, die uiting geven aan hun frustratie, hun onmacht en woede. „Do I make you nervous”, vraagt de vrouw uit de groep het witte publiek. Dat is een vraag om over na te denken: waarom zou je bang voor haar moeten zijn?

De Congolees-Britse choreograaf Joseph Toonga bedacht in zijn Born to Protest korte, felle bewegingen voor handen en voeten voor zijn dansers, maar laat ook kameraadschap en bedachtzaamheid opborrelen in contemplatieve, verstilde stukken. Dit is hun antwoord op politiegeweld en ongegronde verdachtmakingen, met George Floyd en Black Lives Matter als evidente inspiratiebronnen. De vijf laten zien zich niet in een hoek te willen laten drukken. Hun op de straatstenen ratelende Nikes spreken voor zich.

Ontspannen

Het festivalhart van Boulevard bevindt zich op het grote grasveld in het Zuiderpark, waar kleinere en gratis voorstellingen in geometrisch vormgegeven ‘boxen’ plaatsvinden. Voor prettig ontspannen tussendoortjes van een kwartiertje kun je onder meer terecht bij Theater Artemis (Zelfloket) en Francesca Lazzeri (Birds without flight). Ze dragen bij aan de status van Boulevard als pleisterplek voor theater dat nieuwe wegen zoekt.

Dat kan ook in een regulier theater. In de Verkadefabriek (een van de mooiste theaters van het land) speelt Nastaran Razawi Khorasani haar in meerdere opzichten gewaagde Songs for No One. In theatraal opzicht neemt ze risico door het publiek voornamelijk te laten lezen: van twee schermen, waarop ze de ondertiteling projecteert van de gesprekken die ze in het Farsi voerde met twee kinderen in Iran over hun leven. Haar eigen livebijdrage – zichzelf beschilderen en het rappen van enkele Iraanse popsongs – is ondergeschikt. Maar haar vertrouwen in de kracht van de vertelling en de levendigheid van de kinderstemmen is volkomen terecht. De twee schrandere kids bulken van de charme.

Lees ook: het interview met Nastara Razawi Khorsani: ‘Het lichaam liegt niet’.

In menselijk opzicht is de vertoning gewaagd omdat voortdurend blijkt dat de kinderen in gevaar zouden zijn als hun identiteit bekend wordt. De theatermaakster stelt ze gerust: hun anonimiteit is gewaarborgd, hun namen worden weggelakt. Haar interviewtechniek is voorbeeldig: ze legt de kinderen niets in de mond, houdt de vragen alledaags en concreet en vraagt goed door. De kinderen, een meisje van elf en een jongen van dertien, doen de rest in een ontroerende mix van jeugdige speelsheid en wereldwijs zelfbewustzijn.

Zo ontstaat een fijnzinnig en indringend portret van kinderen die beknot zijn in hun vrijheden door een dictatoriaal regime dat overal ogen en oren heeft. Voor de argeloosheid die kinderen eigen is, is geen plaats. De twee snappen dat al goed. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de schrik als een broertje op school verklapt dat hij in het weekend druiven heeft moeten stampen, omdat zijn ouders zelf wijn maken, terwijl alle alcohol in het land verboden is.

Moslims imiteren

Hun verzet tegen de islamitische regels voelt oprecht. Het meisje wil geen hoofddoek dragen, want die zit niet lekker en ze voelt het als inperking van haar vrijheid. De jongen, die geen moslim is, doet gewoon alsof: „We imiteren moslims.” Niks bijzonders, zegt hij, beleefd zijn en op je woorden passen.

Lees ook: Marjane Satrapi tekende haar leven als kind in Iran in de graphic novel Persepolis.

De jongen, die zo graag gamet, kent de nadelen van emigreren en leven in het Westen van vrienden, maar wil toch weg. Het meisje, kinderlijk verzot op spelen met slijm, klinkt bijna filosofisch als ze verklaart dat het niet gaat om wie zij is, maar om haar ideeën. Ze heeft het gevoel later een belangrijk iemand te worden. Hopelijk komt er ooit een moment dat ze dat zelf kan komen vertellen. Als Razawi Khorasani haar dan meeneemt naar het theater, kom ik graag luisteren.