Turkse rel over blusvliegtuigen die niet kunnen vliegen

Bosbranden Turkije In Turkije is een nationale rel losgebarsten over blusvliegtuigen die hun werk niet kunnen doen. Oorzaak: de financiering via huiden van offerdieren is gestaakt.

Spaans blusvliegtuig in actie in Zuidwest-Turkije, 5 augustus. Turkse vliegtuigen kampen met achterstallig onderhoud.
Spaans blusvliegtuig in actie in Zuidwest-Turkije, 5 augustus. Turkse vliegtuigen kampen met achterstallig onderhoud. Foto Emre Tazegul/AP

De regen die de afgelopen dagen viel in Zuid-Turkije kwam voor veel mensen als een geschenk uit de hemel. De bosbranden in de provincies Antalya en Mersin zijn hierdoor gedoofd. Van de 223 branden die vorige week uitbraken, woeden nog maar zes, vooral in de provincie Mugla, waar de badplaats Bodrum ligt.

Toch zullen de branden nog lang blijven smeulen in de Turkse politiek. Want in de ogen van veel mensen was de reactie van de regering op de bosbranden volstrekt ontoereikend. De kritiek richt zich met name op de blusvliegtuigen. Terwijl tienduizenden hectares bos in de as werden gelegd, stond de Turkse vloot aan de grond op een luchthaven in Ankara. De nieuwszender Deutsche Welle Türkçe wist beelden te maken van de zware, gele toestellen van Canadair, die ‘Scoopers’ worden genoemd.

De toestellen zijn eigendom van de Turkse burgerluchtvaartassociatie (THK), die in 1925 is opgericht door vader des vaderlands Atatürk om de luchtvaart te bevorderen in de jonge republiek. De THK speelde een belangrijke rol bij de bouw van vliegtuigen, de opleiding van piloten, en de bestrijding van bosbranden.

Lees ook deze reportage over de bosbranden rond Bodrum

Tot enkele jaren geleden had de THK een vloot werkende blusvliegtuigen, die soms zelfs naar buurlanden werden gestuurd om te helpen met blussen. De vloot van de THK werd in augustus 2019 nog geïnspecteerd. De luchtvaartautoriteit oordeelde dat de vliegtuigen nog in goede staat verkeerden voor bluswerkzaamheden.

Twee maanden later werd de THK ineens onder toezicht geplaatst van het ministerie van Landbouw en Bos. „De THK wordt inefficiënt gerund en er is sprake van malversaties”, luidde de verklaring van minister Bekir Pakdemirli, die eerder zei dat de organisatie samenwerkte met de seculiere oppositiepartij CHP.

Huiden van offerdieren

Cenap Asçi werd aangesteld als waarnemend directeur van de THK. Hij beweerde onlangs dat de blusvliegtuigen aan de grond staan omdat er sinds 2011 geen onderhoud is gepleegd. Er zou 4 à 5 miljoen dollar nodig zijn om de toestellen vliegklaar te maken, maar dat heeft de THK niet. Critici zeggen dat Asçi de THK van zijn belangrijkste inkomstenbron heeft beroofd: huiden van offerdieren.

„Turkije had een burgerluchtvaartorganisatie die bosbranden bestreed”, twitterde Soner Cagaptay, directeur van het Turkse onderzoeksprogramma van het Washington Institute for Near East Policy. „Die verzamelde donaties om vliegtuigen te kopen om de branden te bestrijden. Erdogan heeft de organisatie uitgekleed zodat religieuze broederschappen de donaties kunnen innen. De organisatie is geïmplodeerd.”

Lees ook over het belang van de Offerfeest-donaties

Als stichting was de THK afhankelijk van donaties. Maar het was een van de populairste goede doelen van Turkije. En het was de enige organisatie die de huiden van dieren mocht ontvangen die werden geofferd tijdens het jaarlijkse Offerfeest. Die huiden zijn op de markt tientallen miljoenen dollars waard, dus ze waren een belangrijke inkomstenbron van de THK. President Erdogan maakte in 2013 echter een eind aan dit monopolie, zodat islamitische organisaties ook een graantje konden meepikken van de lucratieve business.

Veel Turken bleven huiden doneren aan de THK. Maar sinds de aanstelling van Asçi lijkt de organisatie die inkomstenbron kwijt. Vertrokken functionarissen zeggen in een reconstructie op de website Medyaport dat de organisatie een akkoord heeft gesloten met het staatsdepartement voor religieuze zaken Diyanet: de THK stopt met de inzameling van huiden, in ruil krijgt het 20 miljoen lira (2 miljoen euro) „De THK stopte met inzamelen, Diyanet betaalde niet.”

Vliegtuigen verkocht

Omdat de THK geen geld meer had voor onderhoud van vliegtuigen, begon de vloot mankementen te vertonen. Daarnaast begon Asçi alle gekwalificeerde piloten en instructeurs re ontslaan, en de inboedel van de organisatie te verkopen: huizen, opslagplaatsen, trainingsfaciliteiten. Ook stelde hij nieuwe eisen aan blusvliegtuigen: die moesten voortaan in staat zijn om 5.000 liter water te dragen, net iets meer dan de 4.900 liter die de toestellen van de THK kunnen dragen. In oktober van 2020 werden veertien blusvliegtuigen verkocht. Tekenend genoeg is onduidelijk hoeveel blusvliegtuigen de vloot nu telt.

Volgens minister van Landbouw Pakdemirli waren de Canadese vliegtuigen verouderd en onveilig. „We hebben het beste materieel nodig. De technologie die we tegenwoordig gebruiken is niet beschikbaar in de oude vliegtuigen.” Maar een voormalige piloot van de THK bestreed dat in een interview. „Als ze goed onderhouden zijn en een goed getrainde bemanning hebben, kunnen ze nog steeds een belangrijke rol spelen bij brandbestrijdingsoperaties.”