Oprukkende e-step bezorgt Europese steden kopzorgen

Stadsvervoer In Europese ziekenhuizen worden opvallend veel gebruikers van elektrische steps opgenomen. „Ik stap er nooit meer zonder helm op.”

In veel Europese steden zijn stepjes steeds vaker te zien.
In veel Europese steden zijn stepjes steeds vaker te zien. Foto Jonathan Nackstrand/AFP.

Lekker een dagje shoppen. Met die gedachte stapte verzekeringsadviseur Alexandra Strømmen (27) vorig weekend op een elektrisch stepje van Voi Scooters, onderweg naar het centrum van haar Noorse woonplaats Trondheim.

Strømmen gebruikt de huurstepjes bijna dagelijks en zoefde gedachteloos – en op maximale snelheid – door de stad. Tot ze met 20 kilometer per uur een paar steentjes op het wegdek tegenkwam. Het voorwiel van haar step haperde, ze verloor de controle en viel met haar hoofd op het asfalt.

„Ik ben een paar uur opgenomen geweest in het ziekenhuis en heb een zware hersenschudding opgelopen”, vertelt ze telefonisch. Op foto’s van net na haar val is te zien dat ze een schaafwond op haar wang heeft en bloederige wonden op haar handen en knieën, haar broek is gescheurd. Ruim een week na de val zit ze nog thuis; wanneer ze weer aan het werk kan weet ze niet. „Naar een computerscherm kijken gaat niet omdat de hoofdpijn dan erger wordt.” Naast haar werk breit Strømmen ook kinderkleertjes die ze verkoopt via Instagram, maar ook dat gaat voorlopig niet door de wonden op haar handen.

Lees ook: Bekeuring om elektrische step? ‘Dat zou ik hypocriet vinden’

Strømmens ongeluk staat niet op zichzelf. Sinds het begin van de zomer hebben ziekenhuizen in meerdere Noorse steden gewaarschuwd voor een forse toename van ongelukken met e-stepjes. Zo vielen afgelopen juni in Oslo 421 gewonden bij ongelukken met de stepjes – een verdubbeling ten opzichte van juni 2020. Ook in juli kwamen meer dan vierhonderd mensen de Oslose ziekenhuizen binnen na een stepjesongeluk. Artsen in steden als Bergen en Trondheim zagen hun spoedafdelingen eveneens volstromen met steppers en afgelopen jaar zijn in het land drie doden gevallen bij dergelijke ongelukken, waarvan één vorige maand.

Ongekend populair

Het probleem speelt ook buiten Noorwegen: uit ongeveer iedere grote Europese stad kwamen afgelopen weken nieuwsberichten over ernstige en soms fatale ongelukken met elektrische steps. Zo stierf begin juli een 54-jarige man in het Engelse Brighton nadat hij tegen een hek was gereden. Een paar dagen eerder overleed in Parijs een vrouw (32) die was aangereden door twee personen op een stepje.

De toename van ongelukken is niet los te zien van de ongekende populariteit van de e-stepjes. In driehonderd steden in 26 Europese landen liggen de stepjes van Lime, Bird of Tier op iedere straathoek voor het oprapen – tot irritatie van buurtbewoners die erover struikelen en rolstoelgebruikers die er soms hun route voor moeten aanpassen. Naar schatting zijn er zo’n 360.000 huursteps verspreid over het continent. Uit een marktanalyse van onderzoeksbureau Mobility Foresights blijkt dat de aantallen per verhuurbedrijf het afgelopen twee jaar fors zijn opgelopen. Zo hebben Bird en Lime, twee van de grootste aanbieders, hun Europese ‘vloot’ tussen maart 2019 en juni 2021 met 200 procent vergroot.

De populariteit is te danken aan het gemak van de steps: met een aan je creditcard gekoppelde app kun je binnen een paar tellen een e-step huren en wegzoeven. De apparaten hebben een groot servicegebied, wat betekent dat je het stepje vrijwel overal kunt achterlaten. En voorbereiding is vaak niet nodig: in de meeste steden is het dragen van een helm niet verplicht.

Ook Alexandra Strømmen gebruikt de stepjes vooral uit praktische overwegingen. „Je kunt ze overal oppikken, het kost minder energie dan fietsen en gaat sneller dan wandelen.” Ook zegt ze er plezier uit te halen door de stad te sjezen. Andere fervente steppers zien de e-stepjes als een groene manier van reizen en vanwege de coronapandemie geven sommigen de voorkeur aan deze manier van in de buitenlucht reizen. Uit het onderzoek van Mobility Foresights blijkt dat mensen sinds de coronacrisis gemiddeld langere ritjes maken wat erop duidt dat de stepjes mogelijk gebruikt worden als vervanging voor het ov en taxi’s.

In Noorwegen werd een stepje van de weg gehaald omdat het 58 km/u reed.

Foto Odin Jaeger/Bloomberg

Dronken bestuurders

Maar veilig zijn de stepjes dus allerminst. Hoewel veel valpartijen aflopen met wat schaafwonden of een botbreuk, zien trauma-artsen ook relatief veel hoofdletsel binnenkomen. Uit een onderzoek naar letsel na ongelukken met e-stepjes in de VS, Duitsland, Oostenrijk en Nieuw-Zeeland blijkt dat dit komt door de gevaarlijke cocktail van „hoge snelheid, lage valhoogte en een korte reactietijd, gecombineerd met het ontbreken van beschermende uitrusting”.

Niet alleen dragen de meeste steppers geen helm, ook is het vervoersmiddel niet altijd even stabiel, blijkt uit de ervaring van Strømmen en talloze anderen die op sociale media deelden hoe ze door even niet op te letten ten val kwamen. Ook zijn de stepjes stil, waardoor andere weggebruikers ze niet horen.

   Een ander probleem is dat bestuurders veelvuldig hebben gedronken voor het opstappen. Zo was meer dan de helft van de 421 gewonden die in juni in Oslose ziekenhuizen binnenkwamen na een stepjesongeluk, onder invloed van alcohol. Ook in andere landen was vaak alcohol in het spel.

Lees ook: Steppen op de stoep in Parijs? Boete van 135 euro

De toename aan ernstige ongelukken heeft ertoe geleid dat in de landen waar stepjes toegestaan zijn, simultaan dezelfde discussie wordt gevoerd: moet er meer regulering komen?

Zo pleit de Noorse traumatoloog Pål Aksel Næss voor het ‘s avonds verbieden van de stepjes. „Veel ongelukken gebeuren tussen 23.00 uur en middernacht. Dan zou men geen toegang moeten hebben tot dit soort speelgoed”, zei hij begin juli tegen de krant Aftenposten.

Een e-step in Noorwegen.

Foto Fredrik Solstad/Bloomberg

Helmplicht

Andere artsen zijn voor een helmplicht. Zo zei de Ierse chirurg Ciara Fox tegenover omroep RTE dat „het probleem heel serieus is en zoiets simpels als een helm levensreddend kan zijn”. Ook vindt zij dat gebruikers van de stepjes moeten worden aangemoedigd om reflectoren en lampjes te gebruiken. „Dit is onze kans, nu [de stepjes] steeds populairder worden, om kwetsbare gebruikers te beschermen.”

Zowel Aksel Næss als Fox benadrukt dat ook het zorgpersoneel lijdt onder de toename van ongelukken: op sommige plekken wordt al ’s nachts en in het weekend extra personeel op spoedafdelingen ingezet.

Lees ook: De e-bike is razend populair bij fietsendieven

De eerste stappen in de richting van meer regulering zijn inmiddels gezet: in de meeste landen is de snelheid van de stepjes begrensd (vaak op 20 kilometer per uur) en mogen ze niet gebruikt worden op de stoep of op autowegen. In Oslo mogen stepjes vanaf september niet meer gehuurd worden tussen 23.00 uur en 05.00 uur en wordt de hoeveelheid stepjes beperkt. Terwijl er in die hoofdstad nu nog 15.000 stepjes rondslingeren, worden dat er straks maximaal 8.000.

De Finse hoofdstad Helsinki heeft de snelheidslimiet in het stadscentrum en ’s nachts sinds kort verder beperkt en in Parijs wordt zelfs een totaalverbod op de stepjes overwogen. Overigens zijn er ook landen waar de stepjes überhaupt niet zijn toegestaan: zo mogen vrijwel alle elektrische steps in Nederland niet de openbare weg op.

Alexandra Strømmen is blij dat de discussie gevoerd wordt en hoopt dat ook in Trondheim meer regels komen. Ze vindt wel dat de stepjes beschikbaar moeten blijven: „De notie moet zijn: vermaak je, maar wees voorzichtig als je rijdt”, zegt ze plechtig. Zelf wil ze als ze hersteld is ook weer gaan steppen. „Maar ik stap er nooit meer zonder helm op.”