Homostel krijgt baby via eiceldonatie

Hoogtechnologisch draagmoederschap Met een gedoneerde eicel en sperma van één van de vaders werd een zoon geboren bij een draagmoeder. Wat zijn de regels?

Sinds 1997 is het mogelijk om een embryo te plaatsen van de ene vrouw in de andere vrouw.
Sinds 1997 is het mogelijk om een embryo te plaatsen van de ene vrouw in de andere vrouw. Getty Images

Voor het eerst heeft in Nederland een homostel een baby gekregen, op de wereld gezet door een draagmoeder die een embryo droeg dat was gekweekt met sperma van een van de vaders en een eicel van een andere vrouw: een eiceldonor. Dit nieuws bracht vruchtbaarheidskliniek Nij Geertgen afgelopen vrijdag naar buiten.

1 Wat is hier bijzonder aan?

De Nederlandse wet staat draagmoederschap toe, maar onder strikte voorwaarden. Zo is commercieel draagmoederschap verboden, al is een vergoeding wel toegestaan.

Sinds 1997 is het mogelijk om een embryo te plaatsen van de ene vrouw in de andere vrouw, ook wel hoogtechnologisch draagmoederschap genoemd. Het VUmc in Amsterdam was de eerste – en lange tijd enige – kliniek in Nederland waar deze vorm van draagmoederschap mogelijk was. Alleen niet voor twee mannen: als een stel op die wijze een kind kreeg bij een draagmoeder moest namelijk 100 procent van het genetische materiaal van de ‘wensouders’ afkomstig zijn. Dat maakte hoogtechnologisch draagmoederschap onmogelijk voor twee mannen, omdat zij zelf geen eicel kunnen leveren. „Het maakt de begeleiding vanuit ons moeilijker als er naast een draagmoeder en wensouders óók een eiceldonor bij komt”, legt Marieke Verhoeven, hoofd ivf bij het Amsterdam UMC (voorheen VUmc) uit. Homostellen met een kinderwens moesten tot 2019 naar het buitenland om op deze manier een kind te krijgen. Ze konden wel kiezen voor laagtechnologisch draagmoederschap, waarbij een eigen eicel van de draagmoeder met sperma van een van de mannen wordt bevrucht.

Sinds 2019 is de interpretatie rondom hoogtechnologisch draagmoederschap verruimd, waardoor homostellen die medewerking hebben van een draagmoeder plús een eiceldonor ook bij andere vruchtbaarheidsklinieken terecht kunnen. Nij Geertgen is de eerste die daarop inhaakte en ivf-draagmoederschap voor homostellen mogelijk maakte.

2 Wat is de juridische situatie voor een homostel als hun kind via een draagmoeder geboren wordt?

Op het moment van geboorte is de vrouw die de baby baart de juridische moeder. Als zij getrouwd is met een man wordt hij automatisch de juridische vader, ook al is hij niet de biologische vader. Bij draagmoederschap moet dus vóór de geboorte al vastgelegd worden wie de juridische ouders zijn van het kind, wat via een adoptieprocedure wordt geregeld. Als de draagmoeder niet getrouwd is, kan één van de wensouders door erkenning vader worden van het kind, en de andere vader het kind adopteren. Zo wordt het juridische moederschap van de draagmoeder opgeheven.

„Voor de zwangerschap ontstaat, kunnen hier al contracten voor worden afgesloten”, vertelt Kim Smienk, advocaat-mediator gespecialiseerd in deze vorm van familierecht. „Maar totdat de adoptie is uitgesproken door de rechter blijft de draagmoeder de juridische moeder van het kindje. Een procedure kan lang duren waardoor een draagmoeder een aantal maanden tot een jaar als moeder geregistreerd blijft staan. Dit kan onzeker voelen voor beide partijen.” Als een draagmoeder uiteindelijk het kind wil houden, kan ze altijd nog besluiten dat de adoptie niet doorgaat.

3Hoe gaat de toekomst eruitzien voor homostellen met een kinderwens?

Er wordt gewerkt aan wetgeving die ervoor moet zorgen dat het juridische aspect van de adoptie vóór de zwangerschap kan plaatsvinden, zegt Smienk. Het is onduidelijk wanneer die regels veranderen. „Tot die tijd kunnen mensen pas na de zwangerschap bij de rechter het traject afronden”, aldus Smienk.

Lees ook: Rechter: kosten ivf-behandeling ook voor homostel aftrekbaar

Verder is Nij Geertgen tot nu toe de enige kliniek waar homostellen terecht kunnen voor hoogtechnologisch draagmoederschap. Bij Nij Geertgen zijn nog een aantal andere stellen in verwachting. Het Amsterdam UMC wil een eigen onderzoek beginnen naar deze vorm van draagmoederschap. Verhoeven, hoofd ivf bij het ziekenhuis, overweegt om op de site de opmerking dat homostellen zich niet aan kunnen melden voor hoogtechnologisch draagmoederschap te schrappen, zodat er tóch al een pilot kan plaatsvinden met één homostel. Of en wanneer dit gaat gebeuren, weet ze nog niet.