Met vertrouwelingen om zich heen wil Louis van Gaal teamgeest smeden bij Oranje

Nederlands elftal Louis van Gaal (69) is nu officieel de nieuwe bondscoach van het Nederlands elftal. Danny Blind en Henk Fraser worden zijn assistenten. Met beiden deelt hij een verleden.

Louis van Gaal begint aan zijn derde periode als bondscoach van het Nederlands elftal.
Louis van Gaal begint aan zijn derde periode als bondscoach van het Nederlands elftal. Foto Sander Koning/ANP

‘Kringgesprek’. Maandag 13 augustus 2012, 21.00 uur, Van Herwaarde-lounge in hotel Huis ter Duin. Zo stond het in de digitale agenda van Louis van Gaal, destijds net benoemd als bondscoach van het Nederlands elftal. Oranje was in de groepsfase van het EK uitgeschakeld. Er waren ruzietjes geweest en botsende ego’s. Louis van Gaal was door de KNVB gevraagd om de boel weer op de rit te krijgen. En snel een beetje, want het WK van 2014 in Brazilië mocht niet gemist worden.

Dus dat kringgesprek was belangrijk, vond Louis van Gaal. De zaal had hij zelf uitgekozen. Een sfeervolle ruimte met houtvuur. Hij had de verlichting laten aanpassen en gezorgd dat de stoelen van de spelers in een halve kring stonden. Iedereen moest elkaar kunnen aankijken, vertelde Van Gaal later aan vakblad De Voetbaltrainer. Achter de spelers mochten de stafleden zitten en één stoel stond voor de groep: die van hem.

Van Gaal liet de spelers een aflevering zien van Andere Tijden Sport, over de wederopstanding van het Nederlands elftal na het mislukte EK van 1996. Hij vertoonde prachtige beelden van het WK 2010, waar Nederland de finale haalde. Daarna verscheen een interview met middenvelder Wesley Sneijder in beeld. Die zei dat het Nederlands elftal zo goed is, dat het altijd moest meedoen om de prijzen.

Louis van Gaal keek de groep even rond. Hij had dit allemaal bedacht met zijn technische staf, tot in detail. Ze steunden hem. Hij vroeg eerst of hij weg moest en de spelers alleen met elkaar wilden praten. Dat hoefde niet. Toen stelde hij één vraag, om vervolgens heel lang stil te zijn: „Hoe kan het nu dat het zo anders is gelopen?” Twee jaar later wordt het Nederlands elftal derde tijdens het WK 2014.

Lees ook: Louis van Gaal: sociaal vaardiger, maar nog even rechtlijnig

Zijn werk is al begonnen

Louis van Gaal (69) is deze woensdag voor de derde keer benoemd als bondscoach van het Nederlands elftal. Op 1 september speelt hij zijn eerste wedstrijd. Uit tegen Noorwegen – meteen een belangrijke kwalificatiewedstrijd voor het WK van volgend jaar in Qatar. Net als in 2012 heeft Nederland een mislukt EK achter de rug, met de uitschakeling tegen Tsjechië in de achtste finale. Net als toen wacht een zware kwalificatiereeks voor het WK. Ook nu is er weinig tijd.

Louis van Gaal is dan ook al lang begonnen. Zijn eerste taak – het bij elkaar brengen van een begeleidingsstaf – zit er zelfs al op. Zo ziet hij het zelf in ieder geval. „Het belangrijkste vertrekpunt als je als trainer aan een nieuwe uitdaging begint, is de samenstelling van je staf. Dat is het allereerste geweest waarmee ik me na mijn benoeming als bondscoach intensief heb beziggehouden. Je staf is namelijk de belangrijkste voorwaarde om de spelers optimaal te laten functioneren”, zei Van Gaal in 2012 in De Voetbaltrainer.

Het is een staf geworden met stevige wortels in het verleden. Danny Blind en Henk Fraser worden assistent-coach, Frans Hoek keeperstrainer. In 1995 al wonnen Louis van Gaal (als trainer) en Danny Blind (als aanvoerder) de Champions League met Ajax. Ze werkten ook met elkaar als bestuurder bij Ajax én Blind was assistent tijdens dat succesvolle WK in 2014.

Die samenwerking beviel zo goed dat ze daarna een afspraak maakten: als Van Gaal ooit nog gevraagd zou worden als bondscoach bij een aansprekend land, dan zou Blind weer assistent worden. Ook met Fraser gaat Van Gaal al lang terug. In de jaren tachtig speelden ze samen bij Sparta. Van Gaal als aanvoerder op het middenveld, Fraser als talent dat net kwam kijken. In de verdediging van dat Sparta-team: Danny Blind.

Bas van Noortwijk was doelman van het team waarin Van Gaal, Blind en Fraser speelden. Ze werden met Sparta vierde in de Eredivisie en versloegen later nog het (destijds) grote Hamburger SV in de UEFA Cup. „Er was maar één leider en dat was Louis van Gaal. Hij eiste veel van ons, maar ook van zichzelf. Van Gaal was toen nog gymleraar naast het voetbal. Hij is een keer zó moe geweest dat hij zijn auto in de vangrail heeft gezet”, vertelt Van Noortwijk. Hij is niet verbaasd over de samenwerking van de drie trainers: „Ik denk dat ze goed bij elkaar passen. Van Gaal op de voorgrond, Blind en Fraser die zich thuisvoelen op de achtergrond. Zij hebben ook ontzettend veel voetbalkennis, maar zullen de leiding van Louis van Gaal zonder meer accepteren.”

Die laatste eigenschap is noodzakelijk voor Van Gaals assistenten. In het boek De hand van Van Gaal van NRC-journalist Hugo Logtenberg, over het WK 2014, staat een anekdote over de halve finale tegen Argentinië. Het einde van de wedstrijd is in zicht als het Nederlands elftal nog één keer mag wisselen. Van Gaal vraagt aan Blind wat híj zou doen. Nu wisselen, of straks nog de keeper wisselen voor de penaltyreeks? Straks de keeper wisselen, zegt Blind. Van Gaal doet het niet.

Dan vraagt hij aan Blind: wie zou je erin brengen? Memphis Depay, zegt Blind. Van Gaal kiest voor Klaas-Jan Huntelaar. Het is duidelijk: Van Gaal is de baas, ook al laat hij veel tactische voorbereiding en beslissingen aan Blind over. Blind is precies de assistent die Van Gaal graag naast zich heeft: hij heeft veel verstand van voetbal, is geen ja-knikker, maar omarmt de rolverdeling. „Als dat je gevoel is, moet je dat beslist doen”, zegt Blind op de bank tegen Van Gaal.

Lees ook: een reconstructie van het EK - hoe Frank de Boer zijn spelers mentaal rijp maakte voor succes dat niet kwam

„Die twee hebben altijd een uitstekende relatie gehad. Ze hebben een vertrouwensband die in de jaren negentig is gesmeed. Dat was toen meteen duidelijk”, zegt oud-voetballer Peter van Vossen. Hij speelde in het Ajax-team dat de Champions League won in 1995. Louis van Gaal en Danny Blind spraken toen al vaak met elkaar over tactiek en het teamproces, zegt Van Vossen: „Ze zijn tactisch allebei heel sterk en vonden elkaar daarin. In dat team ging iedereen erin mee. Ze hebben Ajax toen absoluut op sleeptouw genomen samen. Dat kunnen ze bij het Nederlands elftal nu weer doen.”

Danny Blind als tactisch brein

Zoals alles bij Louis van Gaal zal de taakverdeling glashelder zijn. De verwachting is dat Henk Fraser een belangrijk aanspreekpunt wordt voor de spelers – hij zal het meest ‘tussen de spelers’ staan, zoals Patrick Kluivert dat in de vorige periode onder Van Gaal deed.

Danny Blind wordt door Van Gaal gezien als tactisch meesterbrein. In hun vorige periode bij het Nederlands elftal gebruikten ze een datasysteem dat alle informatie over meer dan 100.000 spelers verzamelt uit meer dan 120 competities. Zo konden ze samen met een team van scouts de prestaties van de (aspirant-)internationals en tegenstanders tot in detail bestuderen en vergelijken. Het gaat dan bijvoorbeeld om de manier waarop spelers precies bewegen, in welke spelsituaties ze vaak balverlies lijden en hoe zuiver de passing is.

In die periode, vanaf 2012, maakte Louis van Gaal elke week een nieuwe opstelling van het Nederlands elftal, aan de hand van alle data, hun eigen bevindingen bij wedstrijden en hun kennis van de eerstvolgende tegenstander. Soms zagen ze wedstrijden van Oranje-internationals live, maar meestal voor de televisie. In dat proces had Danny Blind een belangrijke rol.

Danny Blind (links) en Louis van Gaal in 2014 tijdens de laatste training van het Nederlands elftal voor vertrek naar het WK in Brazilië. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Het is bekend dat Louis van Gaal van duidelijke regels houdt. Mensen gedijen bij „logica in denken en doen”, schrijft Van Gaal in de autobiografie Visie uit 2009. Oud-international Rafael van der Vaart vertelde na zijn afscheid als voetballer eens aan KNVB-bondskanaal Ons Oranje hoe Van Gaal hem had aangepakt. Van der Vaart, op dat moment 29 jaar en een van de betere middenvelders ter wereld, ging met zijn bordje naar het buffet om eten te pakken. Toen hoorde hij ineens Van Gaal roepen: „Van der Vaart! Je bent nog niet aan de beurt! Je oriënteert je niet!” Van der Vaart, lachend: „Toen ben ik maar weer gaan zitten. Een minuut later kon ik gaan eten.”

Minder bekend is dat de trainer extreem goed nadenkt over de manier waarop hij spelers benadert. Spelers geeft hij vaak een ‘kleur’, schrijft Van Gaal in Visie: groen voor emotionele spelers, rood voor creatieve, blauw voor ‘denkers’. Wedstrijdbesprekingen met spelers past hij aan hun persoonlijkheid aan en in zijn teambesprekingen houdt hij ook rekening met de verschillen. Hij past toonhoogtes, stiltes en stemvolume aan, omdat de één reageert op hard stemgeluid en de ander juist op een stilte.

In een gesprek met De Correspondent vertelde videoanalist Max Reckers eens dat Van Gaal zijn spelers altijd positieve beelden van henzelf laat zien na een wedstrijd. Ook soms negatieve, maar áltijd positieve, omdat ze die het beste onthouden. Zijn commentaar, vertelde Reckers, varieert hij ook naar gelang de situatie. Als een speler bijvoorbeeld kritische vragen van journalisten kreeg over een bepaalde actie, dan praatte hij daar anders over dan wanneer journalisten positief waren.

Iedereen in zijn staf, van kok tot video-analist tot directiesecretaresse, moet achter zijn beleid en werkwijze staan, vindt Louis van Gaal. Wat dat betreft is het misschien niet zo vreemd dat het een tijdje duurde voordat de benoeming van de nieuwe Oranje-staf helemaal rond was.

Nu moet hij aan de slag met zijn spelers. Ze moeten de teleurstelling verwerken van de vroege uitschakeling op het EK. Wie de afgelopen tijd goed luisterde naar Louis van Gaal kent het onderwerp van het eerste kringgesprek. Bij een toespraak voor de Oranjevrouwen noemde hij het Nederlands mannenelftal een „veredeld stelletje sterren”. In de Franse krant L’Équipe zei hij eigenlijk hetzelfde, maar dan iets netter. Hij had een team gezien dat „niet vocht voor de overwinning”. „Het beste team moet winnen, niet de beste individuen. Oranje heeft heel veel fantastische spelers, maar in deze wedstrijd zag je ze niet. Je moet jezelf afvragen waarom dat is”, zei Van Gaal.

Peter van Vossen herkent het. Van Gaal, zegt hij, is altijd bezig met het héle team. Zelf was hij vaak wisselspeler en kreeg hij luid en duidelijk te horen waarom dat zo was. Dat was soms pijnlijk, maar altijd eerlijk. Van Vossen: „Louis van Gaal speelt geen spelletjes. Binnen de groep is hij een goudeerlijk en warm persoon. Maar wel duidelijk en dat heeft het Nederlands elftal ook nodig na zo’n teleurstellend EK. Hij moet er meteen staan en met deze technische staf kan hij dat, omdat hij ze vertrouwt. Uiteindelijk is er één iemand die dit kan fiksen. Eén man. Dat is Louis.”

Correctie (4 augustus 2021): In een eerdere versie van dit artikel stond dat het Nederlands elftal in 2012 bij het EK uitgeschakeld werd in de achtste finales. Dit moet de groepsfase zijn. Dit is aangepast.