In de priklocatie van GGD Zuid-Holland in Dordrecht worden Janssen-vaccins toegediend.

Foto Jeffrey Groeneweg/ANP / Hollandse Hoogte

Interview

‘Een melding is nog geen bijwerking’

Agnes Kant directeur Lareb

Na media-aandacht voor een bepaalde klacht na vaccinatie krijgt bijwerkingencentrum Lareb direct meer meldingen.

Ruim duizend meldingen ontving bijwerkingencentrum Lareb van onregelmatige menstruatie na een vaccinatie tegen Covid-19. Een fractie van het totaal aantal klachten, bijna 600.000, maar genoeg om erin te duiken, zegt Lareb-directeur Agnes Kant. „We zoeken uit of dat een bijwerking zou kunnen zijn. Net als voor de vele andere gemelde aandoeningen. Een melding is nog geen bijwerking.”

Hoeveel en wat voor meldingen heeft het Lareb gekregen over veranderingen in het menstruatiepatroon na vaccinatie?

„Dat waren er ruim duizend, en inmiddels zijn dit er meer. Het gaat om uiteenlopende klachten, zoals het uitblijven van de menstruatie, een hevigere menstruatie of doorbraakbloedingen. Het is nog niet duidelijk of er sprake is van bijwerkingen, ook niet of het bijvoorbeeld na het ene vaccin vaker gemeld is dan na het andere. Dat gaan we de komende tijd uitzoeken. Op Europees niveau heb ik het in de officiële rapportages van het EMA [Europees Geneesmiddelenbureau] nog niet gezien, maar dat wil niet zeggen dat het er niet mee bezig is.”

Zien jullie die meldingen toenemen na media-aandacht?

„Absoluut, dat zien we altijd. Na de media-aandacht gisteren kregen we drieduizend meldingen, niet alleen van menstruatieklachten, maar het is een verdubbeling van het aantal meldingen dat we op andere dagen soms binnenkrijgen. Dat is begrijpelijk. Mensen realiseren zich als zoiets in het nieuws komt dat ze ook menstruatieklachten hadden na vaccinatie, én dat ze dat kunnen melden. Dat willen we ook graag. Het lastige is wel dat dit het beeld vertekent. Veel meldingen zegt nog niets over de relatie met het vaccin. Het is aan ons om daar meer inzicht in te krijgen.

„Dat is best moeilijk. Een ontregelde menstruatie komt veel voor, die kan veel oorzaken hebben: een infectie, stress, hormonen, koorts, of doordat het immuunsysteem aan het werk gezet is. Dat laatste gebeurt ook na vaccinatie, dus het is niet uit te sluiten. Maar we hebben het niet eerder gezien als een bijwerking na een vaccinatie.”

Hoe onderzoekt het Lareb dat?

„We zoeken naar patronen, zoals de beschrijving en het beloop van de klachten, de tijdsduur na vaccinatie, de vraag of het samenhangt met het gebruik van de anticonceptiepil, of met de leeftijd. We kijken of daar iets opvallends uitspringt. Dat kost tijd, dus we zullen er niet snel een antwoord op krijgen. Het is een vervelende maar geen ernstige klacht, dus het heeft geen gevolgen voor het vaccinatieprogramma en het staat niet bovenaan de prioriteitenlijst.”

Hoeveel meldingen zijn er in totaal gedaan na een vaccinatie tegen Covid-19?

„Er zijn tot 1 augustus bij Lareb in totaal bijna 113.000 meldingen gedaan, veruit de meeste na de eerste vaccinatie. Mensen rapporteren dan vaak meerdere klachten: bij die meldingen zijn in totaal 591.589 klachten gemeld. Zeker driekwart daarvan zijn klachten kort na de vaccinatie, zoals hoofdpijn, malaise, vermoeidheid, spierpijn en koorts. Daarnaast worden, in veel lagere aantallen, allerlei zeer uiteenlopende klachten genoemd, van slapeloosheid, oogzwelling, wazig zien, pijn in de mond, tot jeuk, hartkloppingen, aften, of een opgezette buik.”

Wanneer besluiten jullie om een symptoom verder uit te diepen?

„Als een aandoening opvallend veel vaker gemeld wordt dan dat die normaal voorkomt dan zijn we extra alert. Op Europees niveau is van tevoren in kaart gebracht hoe vaak allerlei aandoeningen normaal gesproken voorkomen in zorgregisters. Menstruatieklachten staan daar niet altijd in, dus dat is lastig.

„Soms zijn het bijwerkingen waarvan bekend is dat die kunnen optreden als het immuunsysteem aan het werk gaat, zoals hoofdpijn. Dan is het heel aannemelijk dat het door de inenting komt. Bij andere klachten weten we niet goed of die door het vaccin kunnen komen. Door naar patronen te kijken, de tijd na de prik, de mogelijke andere oorzaken, krijgen we daarvan een indruk.

„Als een patroon heel specifiek is kunnen we snel concluderen dat we een bijwerking hebben gevonden. Bij die zeldzame bijwerking met trombose en een tekort aan bloedplaatjes was dat heel helder: dat was zo’n apart beeld, dat zag je vrijwel nooit. Maar als iets veel voorkomt, zoals bijvoorbeeld deze menstruatie-ontregeling, maar ook bijvoorbeeld de gewone vorm van trombose, is het moeilijker om conclusies te trekken.”

Lees ook: Zicht op de bijwerkingen van Janssen en AstraZeneca

Welke mogelijke bijwerkingen staan nog meer op de radar?

„Van alles! We doen doorlopend analyses. De totale lijst met meldingen is inmiddels enorm, dagelijks kijken we naar bijzondere of opvallende meldingen. Alles wat de moeite waard is om te vermelden staat op onze website.”