Iran treft Israël op zwakke plek met droneaanval op zee

Zeestrijd Iran en Israël Betekent de dodelijke Iraanse aanval op een Israëlische tanker een nieuwe fase in de strijd tussen de landen? Vier vragen over de kwestie.

De aangevallen tanker Mercer Street, voor de kust van de Verenigde Arabische Emiraten.
De aangevallen tanker Mercer Street, voor de kust van de Verenigde Arabische Emiraten. Foto Ali Haider/EPA

De droneaanval van vorige week op een olietanker bij Oman past in een rijtje eerdere aanvallen van Iran en Israël op elkaars vrachtschepen. De Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk wijzen naar Iran, zoals Israël al meteen deed. In tegenstelling tot eerdere incidenten vielen er bij de aanval van afgelopen donderdag doden. Daarom ziet Israël dit als een moedwillige escalatie die beantwoord moet worden.

1 Wat is het verschil met vorige aanvallen op zee?

Het belangrijkste verschil zijn de dodelijke slachtoffers. Het lijkt erop dat de aanval werd uitgevoerd met meerdere drones, die specifiek een doelwit op het schip hadden waar zich bemanningsleden zouden ophouden. Ook is met deze aanval niet alleen Israël getroffen. De wereldhandel wordt direct geraakt. De enige Israëlische connectie met het schip is dat het wordt gerund door Zodiac Maritime, een bedrijf van een Israëlische miljardair. Het schip vaart onder Liberiaanse vlag en is Japans eigendom. De twee gedode bemanningsleden waren Roemeens en Brits. Deze combinatie maakt dat de alarmbellen ook internationaal harder rinkelen. Roemenië en het VK riepen maandag in eerste instantie de Iraanse ambassadeurs in hun landen op het matje. De NAVO en de EU veroordeelden de aanval dinsdag, al hield de EU zich op de vlakte over de vermeende daders.

2 Wat gaat Israël nu doen?

Enerzijds zei de Israëlische minister van Defensie Benny Gantz dinsdag dat Israël „op zijn eigen tijd, plek en manier” zal reageren, anderzijds wil de Israëlische regering een reactie afstemmen met de VS en het VK. In Arabische media wordt gespeculeerd over een mogelijke Israëlische aanval op een haven in Iran. Hoewel Iran blijft ontkennen, heeft de regering in Teheran maandag wel aangekondigd dat een eventuele tegenaanval kan rekenen op een „ernstig en beslissend antwoord”. Antony Blinken, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, beloofde een collectieve respons op de Iraanse agressie. Op welke wijze is onduidelijk.

3 Welk belang heeft Iran bij de aanval op de tanker?

Volgens een Iraanse nieuwszender is het een vergelding voor een recente Israëlische luchtaanval in Syrië. Israël valt regelmatig doelen van Iran en zijn bondgenoten aan, waarop soms tegenactie volgt. Het is echter waarschijnlijker dat Iran met de droneaanval wil laten zien dat het Israël – en daarmee ook de VS – nog altijd op een pijnlijke plek kan raken.

Deze actie kan ook te maken hebben met de onderhandelingen tussen Iran en de VS over mogelijke hervatting van het verbroken nucleaire akkoord. Die gesprekken liggen stil. Met de aanval geeft Iran aan dat een eventuele terugkeer naar de onderhandelingstafel niet gratis is. Donderdag treedt officieel de nieuwe Iraanse president Ebrahim Raisi aan, die een hardere lijn zal volgen dan voorganger Rouhani.

4 Is dit het begin van een Iraans-Israëlische oorlog?

De strijd tussen Iran en Israël duurt al even. Israël zit vermoedelijk achter de moord op een prominente Iraanse kernfysicus in 2020 en een serie mysterieuze ontploffingen, onder meer in Irans belangrijkste kerncentrale Natanz. Naast de eerder genoemde serie aanvallen van Israël op Iraanse vrachtschepen en vice versa en luchtaanvallen in Syrië zijn er raketaanvallen door Iraanse bondgenoten in de regio en cyberaanvallen over en weer. De aanval van afgelopen donderdag zal deze dynamiek niet wezenlijk veranderen.

Wel toont het aan dat Iran over een steeds groter en geavanceerder dronearsenaal beschikt. Iran en zijn bondgenoten zetten eerder al drones in, bijvoorbeeld bij een aanval op de Saoedische oliemaatschappij Aramco (2019).

Met de dodelijke aanval op een commercieel schip treft Iran Israël en ook de VS op een zwakke plek. De internationale handel via zee is nauwelijks goed te beveiligen tegen dit soort aanvallen. Dit bleek dinsdag opnieuw, toen het vrachtschip Asphalt Princess kortstondig werd gekaapt voor de kust van de Emiraten. De indringers, mogelijk uit Iran, lieten het schip woensdagochtend weer gaan.

Lees ook: Is het niet allang gewoon oorlog tussen Israël en Iran?