In de lagune van Venetië ligt een Romeinse weg

Archeologie Sonarbeelden van een Romeinse weg en gebouwen in de lagune van Venetië beslissen een lang debat over de oude kustlijn.

Reconstructie van de ongeveer vijf meter brede Romeinse weg in de lagune van Venetië.
Reconstructie van de ongeveer vijf meter brede Romeinse weg in de lagune van Venetië.

Onder het water van de lagune van Venetië ligt een Romeinse weg. Bij eerdere duikexpedities waren al stenen aangetroffen die daarop duidden, maar een nieuw onderzoek met sonarapparatuur geeft nu zekerheid: een team Italiaanse archeologen heeft een stuk weg van in ieder geval 120 meter lang geïdentificeerd. Ze publiceerden hun bevindingen eind vorige maand in Nature Scientific Reports.

Omdat de onderzoekers ook andere kunstmatige structuren aantroffen onder het wateroppervlak, achten ze het waarschijnlijk dat op deze plek een nederzetting heeft gelegen, eeuwen voordat Venetië in de vijfde eeuw na Christus werd gesticht. Het zeewater bevond zich in de Romeinse tijd minder ver landinwaarts, schrijven ze. Dat de Romeinen erin slaagden te bouwen in dit toen ook al moeilijk begaanbare gebied, „bewijst nogmaals dat ze in staat waren zich aan te passen aan complexe, dynamische omgevingen”, aldus de auteurs.

Zandheuvel onder water

Het gebied dat met sonar is onderzocht, ligt ten noordwesten van de op een schiereiland gelegen gemeente Cavallino-Treporti, zo’n acht kilometer ten oosten van Venetië zelf. Tussen de 4,3 en 5,4 meter onder water loopt hier een zandheuvel. Over een afstand van 1.140 meter ontdekten de Italiaanse archeologen hierop twaalf structuren waarvan ze op basis van hun vorm concluderen dat het restanten zijn van door mensenhanden gemaakte gebouwen. De lengtes variëren van 5 tot 38 meter, de breedtes van 2 tot 10 meter.

Op een grotere diepte – van 8,7 tot 9,3 meter – liggen nog eens drie structuren, die aanzienlijk omvangrijker zijn. De grootste is ruim 700 vierkante meter, op zijn langst 135 meter en op zijn breedst 22 meter. Een vergelijking met andere, reeds bekende gebouwen, leidt de onderzoekers tot de conclusie dat het hier gaat om een onderdeel van een haven, waarschijnlijk een dok.

Het werk met de sonar bevestigt de resultaten van een archeologische duikexpeditie uit 1985. Toen kwamen er stenen boven water met een gladde bovenkant en een ovale onderkant. Dit soort stenen gebruikten de Romeinen om wegen te bouwen.

Bewoning

Italiaanse archeologen discussiëren al decennia over het feit of er Romeinse bewoning is geweest in wat nu de lagune rondom Venetië is. Sommigen menen dat de stenen die hier op de bodem zijn aangetroffen afkomstig zijn van de Romeinse steden Patavium en Altinum die over de lagune uitkeken en zijn hergebruikt in gebouwen uit de Middeleeuwen en Renaissance. Andere wetenschappers denken dat de kustlijn, die in dit gebied bijzonder beweeglijk is, rond het begin van onze jaartelling zo lag dat bewoning mogelijk was in wat nu de lagune is. Het sonaronderzoek lijkt die discussie te beslechten. Losse stenen kunnen op een later moment in het water zijn beland, maar een weg en de restanten van complete gebouwen niet.

Waar werd de nu ontdekte weg voor gebruikt? De auteurs van de nieuwe studie opperen twee mogelijkheden: hij was onderdeel van een groter transportnetwerk rondom de haven van Altinum, of het was een soort jaagpad waarlangs schepen verder de haven werden ingetrokken.