De Chinese atlete Xijing Tang.

Foto Loic Venance / AFP

Interview

Vrouwensport wordt even goed bekeken als mannensport, als het tijdstip hetzelfde is

Olympische Spelen Kijkcijferexpert Daam Van Reeth ziet dat de Spelen online weinig kijkers trekken. En vrouwelijke sporters zijn even populair als mannen, als ze maar knap zijn.

Na een aarzelend begin is de Nederlandse equipe alsnog op koers om een recordaantal medailles binnen te slepen. Wat gebeurde er verder op de Olympische Spelen in Tokio, die inmiddels de tweede en laatste week zijn ingegaan? Er was de saga rondom Simone Biles, die haar mentale gezondheid verkoos boven zes geheide medaillekansen. Je had het verhaal van de twee bevriende atleten die samen hun gouden plak voor het onderdeel hoogspringen besloten te delen nadat ze allebei op dezelfde hoogte waren gestrand. En ook de onverwachte troonopvolger van Usain Bolt wist de nodige aandacht te trekken.

Dat zijn de Spelenkwesties die iedere nieuwsvolger en sportadept nog wel meekreeg. Maar voor de veelvraat, of voor liefhebbers van een specifieke discipline met minder Nederlanders in het deelnemersveld, was het deze Spelen even zoeken naar beelden en informatie. Omdat de NOS niet langer over alle rechten beschikt, kan de omroep niet langer alles simultaan uitzenden via streams, zoals bij vorige edities van de Spelen wel het geval was.

Ook sporteconoom Daam van Reeth, hoogleraar aan de Katholieke Universiteit te Leuven, moest even zoeken, terwijl hij toch een bovengemiddelde sportkijker is. Beroepshalve is hij geïnteresseerd in hoe mensen sport kijken. Kijken mannen bijvoorbeeld vooral naar mannelijke sporters? En staat de compensatie die vrouwelijke sporters ontvangen eigenlijk in verhouding tot de aandacht die kijkers voor hen hebben?

Zijn dit de Spelen waar de streams het winnen van lineaire tv?

„Nee, bepaald niet. Eurosport heeft ergens een player op de site staan, die ook wel wordt aangeboden onder de naam Discovery+. Als je daar een abonnement voor afsluit, kun je vrijwel alle sporten live kijken. Maar tot mijn verbazing heeft die zender in de aanloop naar de Spelen daaraan maar weinig ruchtbaarheid gegeven. En dus worden sommige sporten wel héél weinig bekeken, al zal het tijdsverschil – Tokio loopt zeven uur voor op Nederland – daar ook een rol in spelen. Best pijnlijk als je bedenkt dat het voor sommige sporters de enige kans op exposure in vier jaar is.”

Op definitieve streamingcijfers van Eurosport wacht hij nog, maar als fervent wielerkijker viel hem al eerder op dat online streaming tot een dramatische val in kijkcijfers kan leiden. „Naar een koers als Milaan - San Remo kijken in mijn thuisland België gerust één miljoen kijkers. Maar in de Eurosport Player waren dat er maar 20.000, terwijl veel liefhebbers het nochtans maar wat graag hadden gezien.”

Streamingcijfers van sportwedstrijden worden stelselmatig overschat, zo rekent Van Reeth voor. „Op sociale media kan het lijken alsof iedereen aan het streamen is, maar dat zijn veelal mensen die op de achtergrond tijdens het werken een stream aan hebben staan. Dat kan niet iedereen zich veroorloven. Tv-kijkers zijn relatief oud, die weten de weg naar die streams nog niet altijd te vinden.”

Weten nieuwe sporten als surfen, skateboarden en kortere spelvarianten, zoals 3×3 Basketbal en de Rugby Sevens een nieuw publiek aan te spreken?

„Als ik afga op de reuring rond deze nieuwe sporten denk ik van wel, maar vergelijken is moeilijk omdat de Spelen iedere vier jaar in een andere tijdszone plaatsvinden. Maar of mensen – jong of oud, man of vrouw – ergens naar kijken hangt uiteindelijk toch vooral van nationale medaillekansen af. Dat is en blijft vooralsnog de belangrijkste reden om op de Spelen af te stemmen.”

Wat opvalt aan deze innovaties is dat ze vooral Amerikaanse sporten betreffen. Zijn traditionele sporten uit andere werelddelen niet eens aan de beurt?

„Amerikaanse zenders dragen nog steeds met afstand de meeste televisiegelden bij aan de Spelen. En al sinds de jaren vijftig van de vorig eeuw is de Amerikaanse cultuur dominant, zeker onder jongeren.”

Maar moet het IOC sporten die in het Westen minder populair zijn niet juist beschermen tegen de logica van de tv-rechten? Een sport als cricket wordt door miljoenen Indiërs en Pakistani omarmd.

„Het IOC is iets anders dan een Unesco Werelderfgoed-organisatie, hè. Het is een organisatie die sportevenementen organiseert. Wat niet betekent dat ze geen maatschappelijke rol vervullen, maar die zie ik dan eerder rond kwesties als gender en klimaat. Over dat laatste: je kunt je afvragen of het wel zo’n goed idee is om duizenden sporters en begeleiders en een veelvoud aan bezoekers over de wereld te verplaatsen? Een interessant idee vind ik om op drie continenten permanente olympische faciliteiten te bouwen en vervolgens te rouleren. Dan hoef je tenminste niet voor de gelegenheid al die stadions te bouwen.”

U bent gespecialiseerd in kijkgedrag en gendergelijkheid. Hoe doen deze Spelen het op dat gebied?

„Door het tijdsverschil is ook dat moeilijk te zeggen, want vergelijken met vorige edities is lastig. Maar wat telkens opvalt in mijn research: als vrouwensport wordt aangeboden op hetzelfde, vaak gunstige tijdstip als mannensport dan vallen de verschillen in kijkcijfers en waardering nagenoeg weg. In 2012 gaven Nederlandse kijkers vrouwensport zelfs een beduidend hogere waardering (8,27 tegen 7,43), terwijl er een derde minder vrouwelijke sporters in beeld waren. Ik pleit er dan ook voor om de beste tv-slots beter over de seksen te verdelen. Waarom begint de Tour de France voor dames bijvoorbeeld om acht uur ’s ochtends en zijn Grand Slam-finales bij tennis voor de vrouwen op zaterdag en voor de mannen op de – voor tv-kijkers stukken gunstiger – zondag?”

En kijken we vooral naar sportende seksegenoten?

„Mannen én vrouwen kijken vooral naar mensen die volgens het heersende schoonheidsideaal mooi worden gevonden, blijkt uit mijn onderzoek. Dat geeft een sterk fysiek onderdeel als kogelstoten een belangrijk nadeel, terwijl sporten met knappe mensen, of ze nu man of vrouw zijn, het gemiddeld genomen beter doen. Dat zal wel nooit veranderen.”

Correctie (3 augustus 2021): In een eerdere versie van dit artikel stond de voornaam van Usain Bolt verkeerd gespeld. Dat is hierboven aangepast.