Geelkuifkaketoe leert kliko’s kraken

Biologie Slimme en sociale dieren leren vaak vaardigheden van elkaar. Kaketoes keken van elkaar af hoe ze kliko's kunnen opendoen.

Geelkuifkaketoe in volle actie op een vuilnisbak in Sidney. De katetoe opent de klep door naar het scharnier te lopen.
Geelkuifkaketoe in volle actie op een vuilnisbak in Sidney. De katetoe opent de klep door naar het scharnier te lopen. Foto Barbara Klump / Max Planck Institute of Animal Behavior

Grote geelkuifkaketoes leren van elkaar hoe ze vuilnisbakken (kliko’s) kunnen openen om er voedsel uit te stelen. Dat is een typisch teken van ‘sociaal leergedrag’, schrijven Duitse en Australische biologen in Science. De kaketoes leren de nieuwe vaardigheid door imitatie. Zo kan het kunstje zich snel over een groot gebied verspreiden.

Leren van soortgenoten is vaak een teken van een sterk ontwikkelde cognitie. Het raakt aan de culturele-intelligentie-hypothese, dat dierencultuur samenhangt met een grotere herseninhoud en sterk sociaal gedrag. Dat geldt voor primaten en walvisachtigen, maar ook voor kaketoes en andere papegaaiachtigen.

Stedelijk gebied

De grote geelkuifkaketoe (Cacatua galerita) leeft in het oosten van Australië, vaak in stedelijk gebied. Onder meer in de buitenwijken van Sydney zijn de vogels wijdverspreid. Over het eet- en leergedrag van deze specifieke soort is nog relatief weinig bekend, maar de afgelopen jaren kwamen wel steeds vaker losse meldingen binnen van kaketoes die met hun snavel de deksel van grote, plastic huisvuilnisbakken – vergelijkbaar met de Nederlandse rolemmers – openden, en de inhoud plunderden. Vóór 2018 was daarvan alleen op drie locaties heel af en toe sprake.

Daarop besloten de onderzoekers om twee jaar lang systematisch gegevens over die nieuwe truc te verzamelen. In 478 Australische wijken vroegen ze aan bewoners of ze kaketoes hadden gezien die vuilnisbakken openden, en zo ja, waar en wanneer. In 88,8 procent van de bijna 2.000 verslagen werd melding gemaakt van minstens één containeropenende kaketoe. Vrijwel altijd was er meer dan één kaketoe ter plaatse, wat het makkelijk maakt gedrag te kopiëren.

De gebieden waar vuilbakopening door kaketoes het sterkst in frequentie toenam, bleken zich in de buurt te bevinden van de plekken waar het gedrag ook al vóór 2018 plaatsvond. Dat waren dus de oorsprongsgebieden.

De enige andere vogel die rolemmers kan openen is de Nieuw-Zeelandse kea

Grofweg verloopt het openen op alle locaties min of meer hetzelfde: de kaketoe grijpt het deksel met zijn snavel en wrikt het met hulp van zijn pootjes iets omhoog. Dan loopt hij, terwijl hij de dekselrand door zijn snavel laat glijden, richting het scharnierpunt, waardoor het deksel openklapt en hij ongestoord de bak kan doorzoeken. Wel zijn er ‘subculturen’ waar te nemen: op verschillende plekken kent het gedrag kleine nuances. Opvallend genoeg zijn het vooral mannelijke kaketoes die de vuilnisbakken openen, mogelijk omdat ze sterker zijn dan vrouwtje – optillen van het deksel is een zwaar klusje. Ook jagen dominante, hooggeplaatste mannetjes soortgenoten soms weg. Over het algemeen zijn juist jongere vogels met een lagere sociale status beter in het leren van soortgenoten, dus ze zullen dan wel in de buurt moeten blijven om het trucje af te kijken.

Slimste vogels

De enige andere vogelsoort waarvan bekend is dat hij rolemmers kan openen is de Nieuw-Zeelandse kea (Nestor notabilis), ook een papegaai-achtige. Van die soort wordt weleens beweerd dat het de slimste vogel ter wereld is. Ook daar waren het vooral mannelijke kea’s die het op de vuilnisbakken voorzien hadden. Amalia Bastos, die aan de universiteit van Auckland in Nieuw-Zeeland onderzoek doet naar het gedrag van kea’s en andere vogels, noemt de Science-publicatie erg interessant. „Het laat niet alleen zien dat kaketoes innovatieve manieren verzinnen om aan voedsel te komen, maar ook dat ze kunnen leren door naar elkaar te kijken. Bij de kea’s was het openen van vuilnisbakken veel meer een trucje dat ze op eigen houtje ontdekten, al weten we uit dierentuinen wel dat ze sociaal kúnnen leren.”