Vier oude penozejongens over hun leven van ‘hoeren, snoeren, gekkigheid, zuipen, snuiven’

Zap Ze doen zich voor als vriendelijke boeven, de vier penoze-jongens op jaren die terugblikken in de documentaire 25 jaar foute vrienden. Alsof misdaad ooit gezellig is geweest.

Van de vroegere branie van Jantje van Amsterdam, een van de hoofdfiguren in ‘25 jaar foute vrienden’, is weinig meer over. BEELD NTR
Van de vroegere branie van Jantje van Amsterdam, een van de hoofdfiguren in ‘25 jaar foute vrienden’, is weinig meer over. BEELD NTR

‘Zijn gabbers’ noemt regisseur Roy Dames de vier hoofdfiguren in zijn driedelige NTR-documentaireserie 25 jaar foute vrienden. Afstand tot het onderwerp heeft hij niet of nauwelijks. Zijn eigen bestaan raakte na de eerste ontmoeting in een kroeg, ruim dertig jaar geleden, vergroeid met de levens van de penozejongens Verbrande Herman, Rooie Jos, Dikke Bobbie en Jantje van Amsterdam.

Het is een opmerkelijke verwevenheid in een tijd dat journalistieke onafhankelijkheid bij de publieke omroep een heikel punt blijkt. Leiding en personeel voeren hoogoplopende discussies over bemoeienis van D66 met een documentaire over Sigrid Kaag en financiering van campagnefilmpjes van Forum voor Democratie door Op1-presentator Jort Kelder, ook al een goede vriend van premier Rutte.

Ondertussen spot Dames met alle wetten. Het betekent dat hij al sinds eind jaren tachtig extreem dichtbij bij zijn onderwerp kan komen, ook met een camera. Na Ik ben Jantje (1994) en Foute vrienden (2010) leidt dat nu tot 25 jaar foute vrienden.

De serie wordt uitgezonden in de zomer dat de moord op Peter R. de Vries nog eens duidelijk heeft gemaakt hoe nietsontziend de georganiseerde misdaad is geworden. Wie de kopstukken van nu in de weg zit, wordt op gruwelijke wijze uit de weg geruimd.

Pistolen Paultje

Het leidt tot een soort heimwee naar de ouderwetse Amsterdamse penoze, naar misdaad met een zeker hela-hola-hoeladiejee-gehalte: Pistolen Paultje meets Tante Leen. Als nostalgie vermomde valse romantiek. Alsof misdaad ooit echt gezellig is geweest.

Ook Dames’ foute vrienden doen zich voor als vriendelijke boeven. Als de filmmaker vraagt of Dikke Bob weleens een bank heeft beroofd, reageert die gepikeerd: „Ik een bank beroven? Man, de stront loopt me mijn broek uit! Mafketel!” Hoe hij dan ooit weken heeft gehad dat hij dertig- tot vijftigduizend gulden per week „maakte”, wordt niet helemaal duidelijk. Verbrande Herman legt uit dat hij clubs runde met „amateurhoeren, die mannen voor erg weinig geld mochten gebruiken, misbruiken of hoe je dat noemt”.

Veel van de beelden in de eerste aflevering van 25 jaar foute vrienden komen uit de oude doos. Af en toe waant de kijker zich in een Jiskefet-sketch waarin Michiel Romeyn en Kees Prins de Mokumers Johnny en Willy („Een boek met een open einde”) spelen. Alleen al de parade aan foute overhemden, colberts en giletjes maken het kijken naar de serie tot een bijzondere belevenis. Net als de scènes uit een huwelijk van Jantje van Amsterdam en zijn Hermien. Bij klachten van haar over hem slaat hij de muur kapot (de deuren zijn al gesneuveld), kan ze „opkankeren” of „een of andere bijgoochem zoeken”.

Hoeren, snoeren, gekkigheid

Ondanks alle gruwelijkheid gaat de kijker een beetje van de karakters houden. Hopelijk biedt de rest van de serie nog meer scènes die korter op het heden zitten. Deel één bood al wat zicht op de blues waarin de mannen terecht zijn gekomen. Het talent om geld uit te geven blijkt nog groter te zijn geweest dan het talent om het te verdienen. „Hoeren, snoeren, gekkigheid, zuipen, snuiven”, somt Dikke Bob op. Van de branie van Jantje van Amsterdam lijkt weinig meer over.

En toch: Verbrande Herman, weg uit „tyfusstad Amsterdam” en - om wellicht in een volgende aflevering op te helderen redenen - beland in Limburg, wist niet dat hij zo aan het leven hechtte. „Het komt door die coronateringzooi nou wel dichterbij. Maar ik kan nog wel genieten van een wandelingetje in het bos en de vogeltjes die fluiten. En alleen al om bepaalde mensen te treiteren, blijf ik leven.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.