Kentekencamera's scanden ook gezichten van automobilisten

Opsporing De gezichten van automobilisten zijn zonder wettelijke basis gebruikt voor opsporing.

De politiecamera's scanden gezichten van automobilisten en bijrijders zonder wettelijke basis
De politiecamera's scanden gezichten van automobilisten en bijrijders zonder wettelijke basis Foto Laurens van Putten

Politiecamera’s langs de Nederlandse autowegen hebben de afgelopen vijf jaar automobilisten en bijrijders gefotografeerd, terwijl de wettelijke basis hiervoor ontbrak. De foto’s zijn onder meer gebruikt voor opsporingsdoeleinden en strafrechtelijke onderzoeken, blijkt uit een intern politiebericht dat is ingezien door NRC.

Het gaat om camera’s die onderdeel zijn van het Automatic Number Plate Recognition (ANPR), een systeem van in totaal driehonderd camera’s. De camera’s hangen langs snelwegen en provinciale wegen en controleren de kentekens van langsrijdende voertuigen. Zo kan een automobilist die een boete heeft openstaan door een motoragent van de snelweg worden geplukt. Circa een vijfde van de ANPR-apparaten bestaat uit geavanceerde camera’s die scherpere foto’s maken en naast het nummerbord ook de inzittenden kunnen vastleggen. Dit terwijl ANPR-camera’s bedoeld zijn voor „kentekenherkenning en er meestal geen juridische grondslag is om ook personen herkenbaar in beeld te brengen”, volgens het interne politiebericht.

De politie heeft het gebruik van de camera’s voor opsporing en inlichtingen sinds 1 juni dit jaar stilgelegd. Een politiewoordvoerder: „De enige juridische grond om gezichten op ANPR-foto’s te gebruiken is een bevel tot stelselmatige observatie.” Dit is een zwaar middel dat niet vaak wordt ingezet.

Lees ook: Politiecamera’s speuren naar appers: mag dat?

Het wetenschappelijk bureau van het OM onderzoekt of er een andere wettelijke grondslag is voor de foto’s. Het OM zegt „in afwachting van het onderzoek” de foto’s voorlopig niet meer te gebruiken voor „strafrechtelijke doeleinden”. Volgens het OM zijn de foto’s in een klein aantal strafzaken gebruikt.

Het is niet bekend van hoeveel automobilisten en passagiers foto’s zijn opgeslagen in het politiesysteem, zegt de politie: het gaat waarschijnlijk om aanzienlijke aantallen, omdat de 55 camera’s dagelijks circa 350.000 foto’s maken.

Volgens de politie leggen de camera’s niet automatisch de bestuurder of passagier herkenbaar vast. Dit hangt af van de camera- en zonnestand en of de bestuurder bijvoorbeeld de zonneklep naar beneden heeft. De laatste jaren zijn de camera’s beter geworden. Sinds 2017 gebruikt de politie camera’s die naast het kenteken ook de bestuurder kunnen vastleggen.

Kentekens opslaan

In 2019 zijn de bevoegdheden van de politie met betrekking tot het gebruik van de ANPR-camera’s uitgebreid. De foto’s van de kentekens mogen 28 dagen worden opgeslagen, waar ze voorheen helemaal niet mochten worden opgeslagen. De politie hoopt zo verdachten van „ernstige misdrijven” op te sporen, schrijft zij in het jaarverslag 2019.

Vanwege de „impact van de bevoegdheid” is deze door de minister van Justitie „slechts voor drie jaar verleend”. Er is toen geen toestemming verleend om foto’s van gezichten te gebruiken.

De kentekens worden in een database, Argus genoemd, opgeslagen. Agenten kunnen de kentekens voor specifieke opsporingsonderzoeken opvragen bij een concrete verdenking. Zo kan een agent gedurende de 28 dagen dat de gegevens worden opgeslagen bijvoorbeeld nagaan of een auto op een bepaald tijdstip op een locatie was.

Vorige maand kwam het ANPR-systeem van pas bij het lokaliseren van de twee mannen die verdacht worden van directe betrokkenheid bij de moord op misdaadjournalist Peter R. de Vries. Het kenteken van hun vluchtauto werd kort nadat De Vries werd neergeschoten ingevoerd in het ANPR-systeem. De route die de auto aflegde kon gevolgd worden. Een uur later werden de twee verdachten klemgereden en aangehouden bij Leidschendam.