Senn van Beek met diens advocaat Elles ten Vergert.

Foto Roger Cremers

Interview

Senn is non-binair, maar niet voor de wet

Genderidentiteit Senn van Beek wil dat diens genderidentiteit erkend wordt en stelt de staat aansprakelijk. „Als mensen vraagtekens zetten bij mijn legitimatie kan ik nergens op terugvallen.”

Keer op keer wordt Senn van Beek (31) geconfronteerd met de ontkenning van diens identiteit. Door de Nederlandse overheid.

Boven de uitnodiging voor een coronavaccinatie van Van Beek stond ‘Geachte heer/mevrouw’. Zoals dat boven iedere uitnodiging staat, maar Van Beek is geen heer of mevrouw.

Toen de hormoonarts van Van Beek, die nog als vrouw geregistreerd staat, een middel wilde voorschrijven tegen de groei van lichaamsbeharing, gaf het systeem een foutmelding: finasteride is alleen beschikbaar voor mannen.

Van Beek is non-binair. En dat bestaat niet volgens de Nederlandse wet.

„Ik word nergens erkend”, zegt Van Beek, die de voornaamwoorden die/diens gebruikt, in wit overhemd, met halflange rode krullen, bril, en een grote tatoeage in de nek. „Als mensen vraagtekens zetten bij mijn legitimatie kan ik nergens op terugvallen.”

Van alle Nederlanders identificeert 3 tot 6 procent zich niet (helemaal) als man of vrouw, volgens een onderzoeksrapport uit 2019 in opdracht van het ministerie van OCW. Dit betekent dat van een half miljoen tot een miljoen Nederlanders een deel van de identiteit niet wordt erkend door hun eigen overheid.

Dus wil Van Beek dat afdwingen.

Van Beek zit in het Amsterdamse kantoor Prakken d’Oliveira bij advocaat Elles ten Vergert. Deze maandag stellen ze de staat aansprakelijk voor het ontkennen van Van Beeks non-binaire genderidentiteit en daarmee voor het maken van „ernstige inbreuk op het zelfbeschikkingsrecht”. Het is voor het eerst dat de staat hiervoor aansprakelijk wordt gesteld.

De staat schendt volgens Ten Vergert artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, dat het privéleven beschermt, waaronder genderidentiteit. Plus artikel 14, dat discriminatie verbiedt. Van Beek vraagt naast erkenning van diens non-binaire identiteit ook een toegankelijke procedure om die te laten registreren, bijvoorbeeld met een X in het paspoort.

Misslagartikel

Het is al goed mogelijk je geslachtsvermelding naar een M of V aan te passen. Daarvoor moet alleen een expert verklaren dat je transgender bent. Je geslacht naar een X aanpassen kan eigenlijk nog niet volgens de wet.

Toch kregen al enkele personen dat voor elkaar via de rechtbank. Daarvoor passen rechters tot nu toe een juridische truc toe: ze maken gebruik van het ‘misslagartikel’ uit 1993, dat eigenlijk bedoeld is voor pasgeborenen bij wie het geslacht niet meteen duidelijk is. Op de voorlopige geboorteakte van deze intersekse baby’s komt te staan dat ‘het geslacht is niet kunnen worden vastgesteld’. Als dat drie maanden later nog steeds zo is, komt dat ook op de definitieve akte. Op het ID-bewijs komt dan een X. Het is niet bekend hoeveel mensen op deze manier een X hebben gekregen.

Begin 2018 mocht Leonne Zeegers als eerste volwassene haar geslachtsregistratie op deze manier laten aanpassen. Omdat ze intersekse is, maar vooral ook omdat ze zich man noch vrouw voelt. Een jaar later mocht Nanoah Struik een X in diens paspoort voeren, op basis van louter diens non-binaire genderidentiteit.

Dat wil ik ook, dacht Van Beek, in het dagelijks leven personal trainer en coach voor trans personen. „Dus toen heb ik mijn geboortegemeente benaderd, Sittard, van joh: ik heb het stempel genderdysforie, er zijn rechterlijke uitspraken: kan ik daarmee een X krijgen?” De gemeente antwoordde dat ze dat graag zou willen, maar dat het wettelijk niet mocht.

„Het voelde verkeerd een rechtszaak tegen m’n geboortegemeente te starten om iets te wijzigen wat wettelijk niet mag.” Bovendien wilde Van Beek helemaal niet dat de rechter zou zeggen dat diens ‘geslacht niet is kunnen worden vastgesteld’. Dat kon heel goed worden vastgesteld. „Ik dacht: volgens mij gaat hier wettelijk gezien iets mis.”

Dus stapte Van Beek naar Elles ten Vergert. „Door de regeling voor intersekse baby’s te gebruiken voor non-binaire personen, registreren rechters een feitelijke onjuistheid”, zegt de advocaat. „Je moet dus de rechter vragen de wet oneigenlijk toe te passen.” Dat beseffen rechters heel goed. Keer op keer wijzen ze er in hun vonnissen op dat het aan de wetgever is er regelgeving voor te ontwikkelen.

Die wetgever vindt het nog te vroeg. In haar brief over onnodige geslachtsregistratie schreef minister Ingrid van Engelshoven (Emancipatie, D66) in juli 2020 dat „de jurisprudentie op dit vlak nog sterk in ontwikkeling” is. Op dat moment hadden drie rechters een volwassene een X gegeven via het misslagartikel.

Via het achterdeurtje

In mei schreef demissionair minister Sander Dekker (Rechtsbescherming, VVD) dat het „wenselijk is de verdere ontwikkelingen af te wachten” over genderneutrale geslachtsvermelding. Dat deed hij in zijn toelichting op de nieuwe Transgenderwet, die momenteel in het parlement wordt behandeld, maar een X-registratie nog niet regelt. Die mei hadden vijf rechtbanken de X toegewezen via het achterdeurtje. Dekker noemde dat een „voorzichtig ingezette beweging in de rechtspraak”.

„Als rechters drie jaar lang zeggen dat je als wetgever handelt in strijd met de fundamentele rechten van een deel van je ingezetenen, dan vind ik het nogal wat dat je op je handen blijft zitten en zegt: we wachten deze ‘voorzichtige ontwikkeling’ af”, zegt Ten Vergert.

„Wij doen ons vaak voor als een heel tolerant land”, zegt Van Beek. „Maar in bijvoorbeeld Argentinië is een X al toegankelijk.” Ook in onder meer Duitsland, Canada, Malta, India en Nieuw-Zeeland worden al meer dan twee geslachten erkend.

Lees ook: Hoe duid je iemand aan die hij noch zij is?

Inmiddels hebben zeker zeven Nederlandse rechtbanken een X toegekend. De laatste, die van Amsterdam, gooide het halverwege juli over een andere boeg. Zij gebruikte niet het misslagartikel, maar de huidige Transgenderwet waarmee binaire transgender personen (die zich man of vrouw voelen) op dit moment hun geslacht mogen aanpassen. Sinds 2014 hoeven zij daar niet eerst medische ingrepen voor te ondergaan, de gevoelde identiteit is voldoende.

Dat non-binaire transgender personen die wet niet kunnen gebruiken, is „ongerechtvaardigd onderscheid”, vond de Amsterdamse rechtbank. Onder discriminatie op basis van geslacht wordt immers sinds 2019 ook ‘genderidentiteit’ verstaan. De rechter negeerde even dat in de Transgenderwet staat dat voor geslachtswijziging personen de overtuiging moeten hebben tot „het andere geslacht” te behoren, en kende in haar vonnis de X gewoon toe.

In een reactie daarop kondigde Tweede Kamerlid Lisa van Ginneken (D66) aan een amendement in te dienen voor de ophanden zijnde Transgenderwet, waarmee een non-binaire identiteit „gewoon wettelijk mogelijk wordt. Zonder gang naar de rechter.”

Daar gaan Van Beek en diens advocaat niet op wachten. Deze maandag sturen ze hun aansprakelijkstelling naar minister Dekker. Als hij niet binnen zes weken laat weten hoe hij hun verzoek gaat inwilligen, beginnen ze een rechtszaak.