Reportage

Gele hesjes lopen te hoop tegen ‘pasdictatuur’

Franse Pass Sanitaire Meer dan tweehonderdduizend Fransen zijn dit weekend op straat gekomen uit protest tegen het coronapaspoort. Links én rechts vinden elkaar in het verzet tegen maatregelen die als vrijheidsberovend worden gezien.

Betogers in Parijs demonstreren tegen het coronapaspoort.
Betogers in Parijs demonstreren tegen het coronapaspoort. Foto Geoffroy van der Hasselt/AFP

„Nee, hij doet niets als je hem flasht”, lacht Richard Zupancic. Hij doelt op zijn T-shirt waarop een gigantische QR-code prijkt met in het midden een opgestoken middelvinger. Het beeld is stilaan het symbool aan het worden van het Franse protest tegen het coronapaspoort, le pass sanitaire. Want die QR-code is wat vanaf 9 augustus aan de gevaccineerden toegang gaat verschaffen tot cafés en restaurants, treinen en vliegtuigen. „Het is een sanitaire dictatuur”, zegt schoolbuschauffeur Zupancic in de menigte op de Place de la Bastille.

Zaterdag waren ze in Parijs met zo’n vijftienduizend, in heel Frankrijk met meer dan tweehonderdduizend, om uiting te geven aan hun onvrede over de coronamaatregelen. Dat is nog altijd een peulenschil in vergelijking met de 40 miljoen Fransen die ten minste één prik hebben laten zetten. Maar het zijn er wel elke zaterdag meer: ze komen van 114.000 op 17 juli en 160.000 op 24 juli.

Hier op de Place de la Bastille zijn het bijna allemaal gele hesjes zoals Zupancic. Tot deze betoging (een van vier in Parijs op zaterdag) is opgeroepen door Jérôme Rodrigues, een boegbeeld van de protestbeweging, die in 2019 een oog verloor in een confrontatie met de oproerpolitie. Een kwartier eerder had Rodrigues de menigte nog opgezweept met een refrein van: Macron, le pass, on n’en veut pas! (Macron, het coronapaspoort, we willen er niets van weten!).

In Frankrijk is het voor het eerst dat er massaal betoogd wordt tegen de coronamaatregelen. De strenge lockdowns, de geldboetes, de avondklok: de Fransen ondergingen het allemaal gedwee. Maar Frankrijk staat ook bekend om zijn vaccinscepsis. Is het coronapaspoort, door velen gezien als een verstolen vaccinatieplicht, de spreekwoordelijke druppel?

„Vergis u niet”, zegt Zupancic. „Ik ben geen antivaxer. De elf vaccinaties die in Frankrijk verplicht zijn: ik heb ze allemaal. Maar ik heb geen vertrouwen in het Covid-19-vaccin. Het gaat allemaal veel te snel, ik wil afwachten.”

‘Een club van losers’

Wie zijn de Fransen die zich verzetten tegen het coronapaspoort? Op de Place de la Bastille is het duidelijk: het zijn de gele hesjes die zich na een winterslaap van anderhalf jaar opnieuw manifesteren.

Elders in Parijs gaf radicaal-rechts gehoor aan een oproep van Florian Philippot, vroeger van het Rassemblement National, nu van Les Patriotes. Ook Nicolas Dupont-Aignan van Debout la France, een partij die dicht tegen de gele hesjes aanleunt, is in de betogingen gesignaleerd. Aan radicaal-linkse zijde heeft Jean-Luc Mélenchon van La France Insoumise zich uitgesproken tegen het „autoritarisme” van de coronamaatregelen. „Een club van losers die profijt willen halen uit de ongerustheid bij de mensen”, zei Cultuurminister Roselyne Bachelot vorige week in een radio-interview.

Een nota van de binnenlandse inlichtingendienst, die in de media is uitgelekt, is voorzichtiger in zijn oordeel. „Niet alle betogers stellen het vaccin ter discussie”, stelt de nota. „De zeer gevarieerde profielen getuigen van een steeds algemener ergernis over maatregelen die als vrijheidsberovend worden beschouwd.” En de nota waarschuwt voor escalatie. „Zoals bij de gele hesjes: hoe langer het conflict duurt, hoe groter het risico dat de meest vastberaden en radicale elementen de controle krijgen over de beweging.”

Een betoger houdt een bord omhoog met daarop de tekst: gevaccineerd in vrijheid. Foto Christophe Petit/EPA

De gele hesjes-beweging begon eind 2018 naar aanleiding van een verhoging van de brandstofprijzen maar zij groeide gaandeweg uit tot een protestbeweging van het perifere Frankrijk dat zich vergeten en verraden voelde door de politici in Parijs. Is nu opnieuw een heropleving van het gele hesjes-fenomeen te zien?

Vraag het aan de gele hesjes zelf en zij zeggen dat zij nooit verdwenen zijn: het zijn de media die hen doodzwijgen. Vooral de zender BFMTV moet het daarbij ontgelden. Een van de vier betogingen zaterdag wilde naar het hoofdkwartier van BFMTV trekken, maar werd verboden. Journalisten van BFMTV, maar ook van France 2 en AFP, zijn zaterdag belaagd door de betogers.

„Men heeft er alles aan gedaan om te verhinderen dat wij het voorbije anderhalf jaar op straat kwamen”, zegt Patrice Hamon, een 57-jarige conciërge uit Parijs en zelfverklaard geel hesje. „Als wij minder zichtbaar zijn is dat ook doordat veel mensen hun gele hesje niet meer durven aantrekken.”

Buschauffeur Zupancic beaamt dat: hij heeft zijn gele hesje thuisgelaten. Hij werd zelf een beetje beroemd door een video van een toevallige ontmoeting met Macron in juli vorig jaar toen die met zijn echtgenote in het park van de Tuileries wandelde. Zupancic hekelde Macron over de rol van de Brav, de speciale oproerpolitie. „Het gele hesje is een brandmerk geworden”, zegt hij. „Maar in mijn hart zal ik altijd een geel hesje zijn.”

Manon en haar twee vriendinnen die allebei Nathalie heten, hebben hun gele hesjes ingeruild voor een witte bloes. De drie vrouwen, die in de rij staan voor een openbaar toilet op de Place de la Bastille, werken allemaal in een ziekenhuis in de Yonne ten zuidoosten van Parijs. Zij willen alleen hun voornamen geven.

Voor hen zijn de coronamaatregelen heel concreet: als zij tegen half september geen eerste prik laten zetten worden zij met verlof gestuurd, eerst betaald, vervolgens onbetaald. „Men zegt dat het coronapaspoort een verkapte vaccinatieplicht is”, snuift een van de Nathalies. „Nou, voor ons is er niets verkapt aan, wij hebben geen keuze.”

Verplicht verlof

Daar waar het coronapaspoort voor de gewone burger ook de mogelijkheid biedt van een negatieve test of een bewijs dat men Covid-19 heeft gehad, geldt voor het zorgpersoneel sinds enkele weken een vaccinatieplicht. De regering wilde daar eerst ontslag aan koppelen, maar onder druk van de Republikeinen in de Senaat werd dat afgezwakt tot verplicht verlof.

„Ik heb Covid-19 gehad dus ik heb antilichamen opgebouwd. Maar men wil mij toch verplichten tot vaccinatie”, zegt Manon. „Geen haar op mijn hoofd die eraan denkt. Ik wil eerst het resultaat van de studies afwachten. Wat men nu doet is een experimenteel vaccin opdringen, het is illegaal.”

Op sommige plekken werd het grimmig tijdens de protesten. Volgens de Franse autoriteiten zijn er 72 mensen opgepakt, van wie 26 in Parijs. Drie politieagenten raakten gewond. Foto Alain Jocard/AFP

Het protest tegen het coronapaspoort komt op een moment dat Frankrijk, zoals andere landen, opnieuw geconfronteerd wordt met een toename van de besmettingen, vooral door de Deltavariant. Het aantal ziekenhuisopnamen is de afgelopen week met 60 procent gestegen, en 85 procent van de patiënten is niet gevaccineerd.

De regering heeft zich ten doel gesteld om tegen eind augustus de kaap van de 50 miljoen eerste-prik-gevaccineerden te nemen. De voorraad is er. Maar Alain Fischer, de Monsieur Vaccin van de overheid, waarschuwt bij France Inter: „Het komt er nu op aan de twijfelaars te overtuigen om zich bij de rangen van de gevaccineerden te voegen. Het is de laatste stap en de meest delicate.”

De vraag is wat op termijn het effect zal zijn van de uitbreiding van het coronapaspoort op 9 augustus. De aankondiging ervan zorgde aanvankelijk voor een piek in de vaccinafspraken. Maar voor een deel van de bevolking werkt het coronapaspoort juist als een rode lap op een stier.

Politicoloog Vincent Tournier stelt vast dat het coronapaspoort voor velen een brug te ver is. „Tot dusver zijn alle maatregelen, inclusief de lockdown, goed aanvaard. Met het coronapaspoort is er dus wel degelijk iets aan de hand”, zegt Tournier in Le Figaro.

„Als we naar de slogans van de betogers kijken, zien we zowel een antifascistisch, en dus eerder links gedachtegoed, als een nationalistisch, en dus eerder rechts gedachtegoed. Maar alles wordt overkoepeld door een anti-overheid en individualistisch gedachtegoed. En dat is dan weer heel typerend voor de Franse nationale cultuur.”

Lees ook: Vroeg of laat stuit Frankrijk op zijn antivaxmuur