Partij voor de Dieren: zes zetels en in peilingen groter dan het CDA. Zonder te regeren

Politieke partijen De Partij voor de Dieren lonkt niet meer naar een plek in een nieuw kabinet. Invloed uitoefenen kan ook op andere manieren.

Partijleider Esther Ouwehand tijdens een fractiebijeenkomst van de Partij voor de Dieren, op de dag na de Tweede Kamerverkiezingen.
Partijleider Esther Ouwehand tijdens een fractiebijeenkomst van de Partij voor de Dieren, op de dag na de Tweede Kamerverkiezingen. Foto Bart Maat/ANP

Hij was geen vanzelfsprekende gast op het internationale congres van de Partij voor de Dieren. Toch was Kees Kruythoff, oud-topman van voedingsconcern Unilever, vorige maand keynote speaker in de Amsterdamse Beurs van Berlage. En zijn betoog vond bij de aanwezige partijleden een aandachtig gehoor.

Als het om radicaal klimaatbeleid gaat, zei Kruythoff, mag de politiek best pas op de plaats maken. Want een duurzaam klimaatbeleid zal volgens hem niet politiek worden afgedwongen, maar door een revolutie onder consumenten. En zo is de Partij voor de Dieren aan de winnende hand, zonder ook maar één dag te regeren.

Het congres van de Animal Politics Foundation, de internationale tak van de Partij voor de Dieren, maakte het groeiende zelfvertrouwen van de partij zichtbaar. Niet alleen landelijk, maar ook internationaal boekt het gedachtegoed succes en doen zusterpartijen inmiddels mee in 20 landen.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen in maart steeg de partij van 4 naar 6 zetels. Nieuwe stemmers kwamen vooral van GroenLinks, SP en D66. En mondjesmaat stapten dit keer ook PVV-stemmers over. De PvdD was afgelopen maart de enige partij op de linkerflank die succes boekte. In peilingen streeft de partij regeringspartijen als CDA of ChristenUnie voorbij. En het ledenbestand schoot omhoog van 18.500 leden in juni vorig jaar naar 23.500 leden nu.

Uitgelekte notulen

De PvdD staat nu voor de vraag hoe die politieke winst kan worden vertaald in een concrete uitwerking van haar verkiezingsprogramma Plan B. Politiek leider en fractievoorzitter Esther Ouwehand zei in december dat haar partij, na veertien jaar oppositie, klaar was om mee te regeren – tenminste, als andere partijen bereid waren om serieus te praten over inkrimping van de veestapel.

Lees ook: ‘We staan open voor een groen en progressief kabinet’

Die uitgestoken hand naar andere partijen trok ze bij de politieke crisis in april over de uitgelekte notulen van de ministerraad weer terug. De houding van premier Mark Rutte in de debatten over de toeslagenaffaire en de schoffering door het kabinet van het toenmalig CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt, hadden haar vertrouwen in politieke samenwerking met Rutte in een coalitie beschadigd.

Het verklaart waarom het betoog van zakenman Kruythoff, die noch partijlid noch sponsor van de partij is, zoveel bijval oogstte: de politieke doelen die de partij nastreeft kunnen volgens hem ook worden verwezenlijkt buiten de politiek om.

Al sinds 2006 speelt de Partij voor de Dieren de rol van influencer in de Kamer

Kruythoff stapte twee jaar geleden op bij Unilever en is sinds vorig jaar ceo bij LiveKindly Collective, een internationaal collectief van plantaardige voedselbedrijven. Hij rekent zichzelf tot een nieuwe generatie ceo’s die van plantaardig voedsel „het nieuwe normaal” zullen maken.

De politiek hoeft die transitie alleen nog maar een duwtje in de rug te geven, zei hij. Bijvoorbeeld door de miljardensubsidies aan de vleesindustrie af te schaffen. Als die transitie slaagt, zou dat de komende jaren 1 graad in de opwarming van de aarde schelen.

Het is een vergezicht dat Ouwehand aanspreekt. Het betekent dat de partij kan doorgaan als influencer in de Kamer. Een rol die ze al speelt sinds 2006, het jaar waarin Ouwehand daar met partijboegbeeld Marianne Thieme haar intrede deed. „We zijn opnieuw niet uit op macht in de politiek, we willen invloed, en dat lukt”, zegt Ouwehand.

De partij valt op door in de Kamer ongebruikelijke allianties te smeden. Ze joeg het verzet aan tegen vrijhandelsverdragen als Mercosur, die ten koste zouden gaan van het Amazonegebied, de kleine boeren, dierenwelzijn en mensenrechten. Ze wist er de steun mee binnen te halen van de voltallige oppositie, maar ook van de ChristenUnie: „We hebben in ieder geval dat vrijhandelsverdrag van tafel geveegd.”

Bij de coronadebatten viel de partij op door keer op keer te waarschuwen voor het gevaar van nieuwe zoönosen, ziektes die van dieren op mensen overslaan. Het leidde ertoe dat de Kamer hier onderzoek naar liet doen. Het rapport dat voor het zomerreces verscheen concludeert dat Nederland een potentiële hotspot voor zoönotische uitbraken is. En dat het noodzakelijk is om de veestapel drastisch te reduceren.

Eigen agenda

Zo weet de partij in grote Kamerdebatten eigen invalshoeken te kiezen. Volgens Ouwehand heeft het geholpen om het CDA, een stug machtsblok tegen drastische hervorming van de landbouw, te doordringen van de noodzaak dit toch te doen. „Die risico’s op zoönotische uitbraken hebben wij al lang voor de coronacrisis aan de orde gesteld. Dat is in de Kamer nu gemeengoed. Zelfs het CDA noemt inkrimping van de veestapel nu bespreekbaar.”

Ook tijdens het zomerreces volgt de Partij voor de Dieren haar eigen agenda, terwijl andere Kamerfracties wachten op de resultaten van het vertrouwelijk overleg dat moet plaatsvinden tussen politiek leiders Sigrid Kaag (D66) en Mark Rutte (VVD). Zullen zij erin slagen het vastgelopen formatieproces weer vlot te trekken?

Voor Ouwehand is dat nauwelijks relevant. Zij gebruikt het reces om de laatste hand te leggen aan een definitief wetsvoorstel om onverdoofd slachten te verbieden. „Daar werken we hard aan”, zegt ze op Twitter. „Zodat we daar na de zomer meteen mee in de Kamer aan de slag kunnen gaan.”

Een eerder voorstel sneuvelde in 2011 in de Eerste Kamer. Ouwehand weet zich sinds vorig jaar december gesteund door een uitspraak van het Europese Hof van Justitie. Dat oordeelde toen dat een verbod op onverdoofde slacht niet in strijd is met de Europese grondrechten. Daarmee ligt volgens Ouwehand nu wél een parlementaire meerderheid binnen handbereik. Buiten alle formatiegesprekken om.