Audre Lorde: ‘Eén ding is beangstigender dan jouw waarheid spreken. Dat is: niet spreken‘

Levenslessen Dit heeft Sadije Bunjaku geleerd van dichter en activist Audre Lorde over oprecht zijn

Sadije Bunjaku (links) en Audre Lorde. Bewerking NRC
Sadije Bunjaku (links) en Audre Lorde. Bewerking NRC

‘Ik hou van een overzichtelijke, eerlijke en logische wereld. Helaas bestaat die wereld alleen in mijn hoofd. Audre Lorde helpt me in het reine te komen met alles wat de wereld zo gekmakend en tegelijk ook mooi maakt: onze emoties, onze strijd, onze tegenstrijdigheden, onze wil tot verandering.

„Audre Lorde was een zwarte Amerikaanse dichter en schrijver. In haar poëzie en essays besteedde ze veel aandacht aan emoties. Waar komen gevoelens vandaan? Wat dóén ze met ons?

„Voor haar gaat het erom dat je je emoties doorvoelt. Dat is dé manier om je in de wereld te handhaven. Hoewel Audre Lorde individuele beleving centraal stelde, was ze vóór alles een politieke denker. Ook wanneer je persoonlijke keuzes maakt, liggen hierin politieke stellingnames besloten.

„In een essay beschrijft ze bijvoorbeeld hoe haar zoon op een dag huilend thuiskomt, omdat hij op school gepest is. Haar eerste reactie is vermanend. Ze zegt dat hij niet moet huilen: ‘Verman jezelf!’

„Dan realiseert zij zich: dit is niet wat hij nodig heeft op dit moment. Ze beseft dat het haar taak is hem zo op te voeden, dat hij niet bang is voor zijn diepere gevoelens. Ze wil hem leren niet te vervallen in clichématig, zogenaamd mannelijk gedrag.

„Mannen die hun gevoelens uit de weg gaan, leunen van oudsher emotioneel sterk op vrouwen: op hun moeders, partners, dochters. Zelf doen ze alsof ze mentaal sterk zijn en zich niet door emoties laten overmannen. Maar zodra het even moeilijk wordt in hun leven, door een conflict, door ziekte of een sterfgeval, sturen ze vrouwen eropaf: ‘Ga jij dat maar oplossen; ga jij die-of-die maar troosten, dat kun jij beter dan ik.’

„Dit is desastreus voor iedereen, ongeacht of je man of vrouw bent. Wie emoties onderdrukt, ontkent zichzelf en daarmee een essentieel onderdeel van het mens-zijn. We moeten accepteren dat ieder mens – wat Lorde noemde – ‘gefragmenteerd’ is. Zijzelf was een vrouw, lesbisch, maar ook kort getrouwd met een man. Ze werd moeder, scheidde en kreeg een relatie met een vrouw. Ze was schrijver, leraar, ze streed tegen kanker.

„Geen enkele van al deze rollen in haar leven verborg ze en dat was niet zonder risico. Maar niets zeggen, is net zo gevaarlijk, want, zo schreef ze: ‘Your silence will not protect you.’

„In haar moed zie ik een oproep aan mijzelf: een verplichting om me uit te spreken. Onze alledaagse taal zit vol ongelijkheid, seksisme, racisme. Dat mag je niet wegwuiven. Als je niks zegt, kunnen anderen al snel denken dat je meegaat in hun ideeën. Opkomen voor je eigen principes is altijd beter dan zwijgen. Soms worden mensen boos op je, maar zo kun je het kaf van de koren scheiden. Het is een bevrijdende kracht. Misschien verandert er niets wanneer je dit doet, maar op z’n minst ben je dan trouw aan jezelf gebleven.”